223

e-Defter
Uygulama Kılavuzu
V 1.5
Kasım 2016
ANKARA
Versiyon
Yayım Tarihi
Eklenen/Silinen/Değişen Bölüm
Açıklama
1.0
26.02.2015
—
Kılavuzun ilk yayım tarihi
1. Belge Tipi (documentType)
1.1.
16.04.2015
Sayfa 17
Fatura kayıtlarında icmale ilişkin e-Arşiv
Çözümü eklenmiştir.
1.1.
16.04.2015
1. Belge Tipi (documentType)
Z raporunun kaydedilmesi ile ilgili
Sayfa 18
açıklama güncellenmiştir.
1.1.
16.04.2015
D.MUC KULLANIM ÖRNEKLERİ
Yabancı para kullanımına ilişkin örnek
Sayfa 27
senaryolar eklenmiştir.
Z raporunun kaydedilmesinde değişiklik
1.2
20.08.2015
1. Belge Tipi (documentType)
yapılmıştır. Perakende satış fişlerinin
Sayfa 18
toplulaştırılmasına ilişkin bilgi
eklenmiştir.
1. Belge Tipi (documentType)
Z raporunun ve Perakende satış
1.3
01.10.2015
fişlerinin toplulaştırılmasına ilişkin örnek
Sayfa 18
kayıt eklenmiştir.
1.4
04.03.2016
5. SM/SMMM/YMM Adı
SM/SMMM/YMM adı alanındaki
(accountantName) Sayfa 8
açıklama güncellenmiştir.
1.4
04.03.2016
6. SM/SMMM/YMM Sözleşme Tipi
SM/SMMM/YMM Sözleşme Tipi
Açıklaması Sayfa 9
alanındaki açıklama güncellenmiştir.
04.03.2016
Döviz ve Kıymetli Maden Alım
1.4
18. Belge Tipi (documentType)
Belgesi ile Döviz Alım Belgesinin
Sayfa 20
kaydedilmesi ile ilgili açıklama
eklenmiştir.
04.03.2016
Döviz ve Kıymetli Maden Satım
1.4
18. Belge Tipi (documentType)
Belgesi ile Döviz Satım Belgesinin
Sayfa 21
kaydedilmesi ile ilgili açıklama
eklenmiştir.
18. Belge Tipi (documentType)
Belli şartlar altında birden fazla
1.4
04.03.2016
faturanın aynı yevmiye maddesine
Sayfa 16
kaydedilmesine olanak getirilmiştir.
1.5
21.11.2016
9.Kontrol Numarası(UniqueID)
Sayfa 10
“Bir hesap dönemi” ibaresi “ilgili hesap dönemi” olarak değiştirilmiştir.
1.5
21.11.2016
Elektronik Deftere Ait Oluşturma Süreçleri
Sayfa 25
GİB e-defter dizin yapısı güncellenmiştir Ayrıca yasal süresi geçen ve Başkanlıkça silinen defter ve beratların bulunduğu dizin yapısı anlatılmıştır.
1.5
21.11.2016
Elektronik Deftere Ait Oluşturma Süreçleri
Sayfa 26,27
Yasal yükleme süresi içerisinde yapılan berat silme işlemleri ve e-defter uygulamasına beratları gönderilmeyen defterlerin uyumlu yazılımdan silinmesi
1.5
21.11.2016
Elektronik Deftere Ait Oluşturma Süreçleri
Sayfa 27
Elektronik defterlerin incelemeye/denetime konu olması hakkında uyarı eklenmiştir.
İçindekiler
GİRİŞ …………………………………………………………………………………………………………………………. 5
A. XBRL Nedir? ………………………………………………………………………………………………………… 6
B. ELEKTRONİK DEFTER XML ALANLARI HAKKINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR 7
1. Kurum Tanımlayıcısı (Unvanı) (organizationIdentifier) ………………………………………….. 7
2. İşletme Tanımlaması (businessDescription) …………………………………………………………. 7
3. Hesap Dönemi Başlangıcı (fiscalYearStart) …………………………………………………………… 8
4. Hesap Dönemi Sonu (fiscalYearEnd) …………………………………………………………………… 8
5. SM/SMMM/YMM Adı (accountantName) …………………………………………………………… 8
6. SM/SMMM/YMM Sözleşme Tipi Açıklaması (accountantEngagementTypeDescription) Kasım 168
7. Şube No (batchID) …………………………………………………………………………………………….. 9
8. Şube Adı (batchDescription) ………………………………………………………………………………. 9
9. Kontrol Numarası (uniqueID)……………………………………………………………………………. 10
10. Oluşturma Tarihi (creationDate) …………………………………………………………………… 11
11. Doküman Açıklaması (entriesComment) ………………………………………………………… 11
12. Dönem Başlangıcı (periodCoveredStart) ………………………………………………………… 12
13. Dönem Sonu (periodCoveredEnd) …………………………………………………………………. 12
14. Kaynak Uygulama (sourceApplication) …………………………………………………………… 12
15. Girişi Yapan Kişi (EnteredBy)…………………………………………………………………………. 13
16. Kayıt Tarihi (enteredDate) ……………………………………………………………………………. 13
17. Kayıt Tanıtıcısı (entryNumber) ………………………………………………………………………. 13
18. Belge Tipi (documentType) …………………………………………………………………………… 14
19. Yevmiye Madde Numarası (entryNumberCounter) …………………………………………. 21
20.
Satır Numarası (lineNumber) ………………………………………………………………………..
21
21.
Yevmiye Madde Numarası (lineNumberCounter)…………………………………………….
22
22.
Yevmiye Tarihi (postingDate) ………………………………………………………………………..
22
23.
Belge Referansı (documentReference) …………………………………………………………..
23
24.
Belge Tipi Tanımlaması (documentTypeDescription) ……………………………………….
23
25.
Belge Numarası (documentNumber) …………………………………………………………….
23
26.
Belge Tarihi (documentDate) ………………………………………………………………………..
24
27.
Ödeme Yöntemi (paymentMethod) ……………………………………………………………….
24
C.
ELEKTRONİK DEFTERE AİT OLUŞTURMA SÜREÇLERİ ………………………………………………..
25
D.
MUC KULLANIM ÖRNEKLERİ ………………………………………………………………………………..
29
GİRİŞ
Bilindiği üzere 6215 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 14 üncü maddesi ile değiştirilen, 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun “Defter Tutma Mükellefiyeti” başlıklı 66 ncı maddesinin ikinci fıkrasında, söz konusu maddede geçen defterlerin (yevmiye defteri, defteri kebir, envanter defteri, karar ve işletme defteri) elektronik ortamda veya dosyalama suretiyle tutulabileceği ve bu defterlerin açılış ve kapanış onaylarının şekli ve esasları ile bu defterlerin nasıl tutulacağının Sanayi ve Ticaret Bakanlığı (640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümleri icabı Gümrük ve Ticaret Bakanlığı) ile Maliye Bakanlığınca çıkarılacak müşterek bir tebliğle belirleneceği hükme bağlanmıştır.
213 sayılı Vergi Usul Kanununun 5766 sayılı Kanunun 17 nci maddesi ile değişen mükerrer 242 nci maddesinin 2 numaralı fıkrası ile Maliye Bakanlığı; elektronik defter, kayıt ve belgelerin oluşturulması, kaydedilmesi, iletilmesi, muhafazası ve ibrazı ile defter ve belgelerin elektronik ortamda tutulması ve düzenlenmesi uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye, elektronik ortamda tutulmasına ve düzenlenmesine izin verilen defter ve belgelerde yer alması gereken bilgileri internet de dâhil olmak üzere her türlü elektronik bilgi iletişim araç ve ortamında Maliye Bakanlığına veya Maliye Bakanlığının gözetim ve denetimine tâbi olup, kuruluşu, faaliyetleri, çalışma ve denetim esasları Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenecek olan özel hukuk tüzel kişiliğine haiz bir şirkete aktarma zorunluluğu getirmeye, bilgi aktarımında uyulacak format ve standartlar ile uygulamaya ilişkin usul ve esasları tespit etmeye, bu Kanun kapsamına giren işlemlerde elektronik imza kullanım usul ve esaslarını düzenlemeye ve denetlemeye yetkili kılınmıştır.
Ayrıca söz konusu fıkrada, Vergi Usul Kanunu ve diğer vergi kanunlarında defter, kayıt ve belgelere ilişkin olarak yer alan hükümlerin elektronik defter, kayıt ve belgeler için de geçerli olduğu; Maliye Bakanlığının, elektronik defter, belge ve kayıtlar için diğer defter, belge ve kayıtlara ilişkin usul ve esaslardan farklı usul ve esaslar belirlemeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.
Vergi Usul Kanununun mükerrer 257 nci maddesinin birinci bendinde ise Maliye Bakanlığının mükellef ve meslek grupları itibarıyla muhasebe usul ve esaslarını tespit etmeye, bu Kanuna göre tutulmakta olan defter ve belgeler ile bunlara ilaveten tutulmasını veya düzenlenmesini uygun gördüğü defter ve belgelerin mahiyet,
şekil ve ihtiva etmesi zorunlu bilgileri belirlemeye, bunlarda değişiklik yapmaya; bedeli karşılığında basıp dağıtmaya veya üçüncü kişilere bastırıp dağıtmaya veya dağıttırmaya, bunların kayıtlarını tutturmaya bu defter ve belgelere tasdik, muhafaza ve ibraz zorunluluğu getirmeye veya kaldırmaya, bu Kanuna göre tutulacak defter ve düzenlenecek belgelerin tutulması ve düzenlenmesi zorunluluğunu kaldırmaya yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu maddenin üçüncü bendinde, Maliye Bakanlığının, tutulması ve düzenlenmesi zorunlu defter, kayıt ve belgelerin mikro film, mikro fiş veya elektronik bilgi ve kayıt araçlarıyla yapılması veya bu kayıt ortamlarında saklanması hususunda izin vermeye veya zorunluluk getirmeye, bu şekilde tutulacak defter ve kayıtların kopyalarının Maliye Bakanlığında veya muhafaza etmekle görevlendireceği kurumlarda saklanması zorunluluğu getirmeye, bu konuda uygulama usul ve esaslarını belirlemeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.
Diğer taraftan Vergi Usul Kanununun 175 inci maddesinin son fıkrasında Maliye Bakanlığının, muhasebe kayıtlarını bilgisayar programları aracılığıyla izleyen mükellefler ile bu bilgisayar programlarını üreten gerçek ve tüzel kişilerce uyulması gereken kuralları ve bilgisayar programlarının içermesi gereken asgarî hususlar ile standartları ve uygulamaya ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili olduğu hükmü yer almaktadır.
Ticari defterlere ilişkin usul ve esaslar bilindiği üzere Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı’nın müşterek olarak çıkarmış olduğu 19 Aralık 2012 tarih ve 28502 Sayılı Resmi gazetede yayımlanan “Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ ile açıklanmıştır. Söz konusu Tebliğ’in 23. Maddesin de “Elektronik ortamda
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
5 / 34
tutulacak defterler ile ilgili 13/12/2011 tarih ve 28141 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 1 Sıra Numaralı Elektronik Defter Genel Tebliği hükümleri uygulanır.” hükmü bulunmaktadır.
13/12/2011 tarih 28141 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 Sıra Numaralı Elektronik Defter Genel Tebliğ ile standartları yayımlanan yevmiye defteri ve defteri kebirin elektronik ortamda oluşturulması imkanı getirilmiştir. Elektronik defterle ilgili Tebliğlere www.edefter.gov.tr resmi web sitesinden ulaşılmaktadır.
Hazırlanan bu doküman ile e-Defter uygulamasına kayıtlı olan kullanıcılar ve uyumlu yazılım firmaları için dikkat edilmesi gereken hususların açıklanması amaçlanmıştır. Kılavuzda bahsi geçen konular kullanıcılar tarafından Gelir İdaresi Başkanlığının resmi forum sitesi ya da diğer resmi kanallar aracılığıyla (dilekçe, bimer vb.) iletilen sorular üzerinden hareket edilerek hazırlanmıştır.
1 Sıra Numaralı Elektronik Defter Genel Tebliğinde Maliye Bakanlığı’nın, elektronik defter, belge ve kayıtlar için diğer defter, belge ve kayıtlara ilişkin usul ve esaslardan farklı usul ve esaslar belirlemeye yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Bu yetkiye istinaden elektronik defterlerde belge ve kayıtlara ilişkin usul ve esasları www.edefter.gov.tr internet adresimizde yayımladığımız e-Defter paketi içerisinde yer alan teknik kılavuz, yevmiye defteri kılavuzu, büyük defter kılavuzu ve genel açıklamalar kılavuzumuzda ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
A. XBRL Nedir?
Elektronik defter uygulaması kapsamında oluşturulacak Yevmiye defteri ve Büyük defter, XBRL GL taksonomisine göre oluşturulmalıdır. Bu taksonomiye ait ayrıntılar www.edefter.gov.tr sitesinde yer alan teknik kılavuzlarda açıklanmıştır.
Açık bir standart olan ve lisans gerektirmeyen XBRL, finansal bilgilerin elektronik transferi için kullanılan XML tabanlı evrensel genel bir işaretleme dilidir.
Kılavuzda yer alan açıklamaların anlaşılabilmesi için XML (eXtensibleMarkup Language – Genişletilebilir İşaretleme Dili) ve ilgili diğer kavramlar hakkında bilgi sahibi olunması gerekmektedir.
XBRL’in nasıl çalışacağını gösteren teknik tanımlamaları XBRL International tarafından yayınlanan spesifikasyonlar ile yapılmaktadır.
İki temel spesifikasyon mevcuttur.
 XBRL- FR (Financial Reporting – Finansal Raporlama)

 XBRL- GL (Global Ledger – Global Defter)
XBRL-FR finansal bilgi kullanıcıların raporlama mekanizmasında tüm finansal bilgileri işaretleyerek finansal raporları standart ve anlaşılır hale getirerek, raporların analiz edilebilmesini, transfer edilebilmesini ve karşılaştırılabilmesini sağlamaktadır.
XBRL-GL defterlerle ilgilidir. Elektronik defter uygulaması kapsamında oluşturulacak Yevmiye defteri ve Büyük defter, XBRL GL taksonomisine göre oluşturulmalıdır.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
6 / 34
XBRL GL muhasebe işlemlerini tanımlamakta farklı muhasebe sistemlerinin kayıtlarını tek bir standartta hazırlanmasını sağlayarak veri aktarımını kolaylaştırmakta, finansal raporların dayanağını oluşturan muhasebe kayıtlarını şeffaf, kolay anlaşılır ve analiz yapılabilir hale getirmektedir.
XBRL-GL Taksonomisi bir kuruluşa ilişkin mali ve işletme bilgilerinin etkin biçimde kullanımını sağlamak amacıyla tasarlanmıştır. XBRL GL farklı muhasebe sistemlerinin ve uygulamalarının bir araya getirilmesine, analizine ve maliyet etkin bir şekilde kullanımına izin vermektedir.
XBRL GL bir hesap planının içerisindeki, yevmiye kayıtlarının veya tarih sıralamasına göre muamelelerin mali ya da mali olmayan her bilginin gösterilmesine olanak tanımaktadır. XBRL GL bilgileri bir araya getirmek için standartlaştırılmış bir hesap planına ihtiyaç duymamakta, her türlü muhasebe bilgisini geliştirdiği evrensel etiketleme sistemi aracılığı ile tanınır ve taşınır hale getirmektedir.
B. ELEKTRONİK DEFTER XML ALANLARI HAKKINDA DİKKAT EDİLMESİ
GEREKEN HUSUSLAR
Bu kılavuzda XBRL-GL’deki bütün alanlara yer verilmemiştir. Tüm alanlara ilişkin bilgiler e-Defter paketi
içerisinde yer alan kılavuzlarda açıklanmıştır. Burada bahsi geçen alanlar sıklıkla yapılan yanlışlıkları önlemek
adına dikkat edilmesi gereken hususlar ilgili alan tablolarının DİKKAT kutucuklarında açıklanmıştır.
1. Kurum Tanımlayıcısı (Unvanı) (organizationIdentifier)
e-Defter uygulamasına kayıtlı kullanıcıların işletme unvanlarının yazıldığı alandır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
OrganizationIdentifier Kurum Tanımlayıcısı
Açıklama
İşletmeyi tanıtmaya yarayan bir referans verisinin girildiği alandır.
Tüzel kişiler için unvan ticaret sicil gazetesinde yer aldığı biçimde kısaltma yapılmaksızın
Kullanım
eksiksiz biçimde yazılacaktır. Gerçek kişiler için adı+ soyadı şeklinde yazılacaktır. Şubeli paket
yüklenmek istendiğinde Şube ismi+“Şubesi” şeklinde yazılmalıdır. Şubeli paket yüklendiğinde
şube ismine ek olarak şube numarası 4 hane olarak girilmelidir.
<gl-bus:organizationIdentifiercontextRef=”journal_context”>Ülker AŞ</gl-bus:organizationIdentifier>
Örnek
<gl-bus:organizationIdentifiercontextRef=”journal_context”>A Şubesi</gl-bus:organizationIdentifier>
<gl-bus:organizationIdentifiercontextRef=”journal_context”>0001</gl-bus:organizationIdentifier>
Unvan ticaret sicil gazetesinde yer aldığı biçimde kısaltma yapılmaksızın eksiksiz biçimde
yazılacaktır.
DİKKAT
Şubeli defter oluşturulmak istendiğinde bu etiket çoklanmalıdır. Sırasıyla kurum unvanı, şube
ismi, şube no şeklinde etiketler oluşturulmalıdır. (bkz. Örnek kutucuğu)
2. İşletme Tanımlaması (businessDescription)
Bu alana işletmenin faaliyet konusunu gösteren “NACE” kodu yazılacaktır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
Business Description İşletme Tanımlaması
Açıklama
İşletmenin faaliyeti ile ilgili tanıtıcı bilgi yazılacaktır.
Kullanım
İşletmenin faaliyet konusunu gösteren “NACE” kodu yazılacaktır.
Örnek
<gl-bus: businessDescriptioncontextRef=“journal_context”>19.84.1.1.00</gl-bus: businessDescription>
DİKKAT
http://tuikapp.tuik.gov.tr/DIESS/SiniflamaSurumListeAction.do?turId=1 linkinden faaliyet koduna
ilişkin detaylı bilgi edinilebilir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
7 / 34
3. Hesap Dönemi Başlangıcı (fiscalYearStart)
Mali yılın başlangıcının yazıldığı alandır. Bir yıllık süreyi ifade eder. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
FiscalYear Start Hesap Dönemi Başlangıcı
Açıklama
Dokümanın ilgili olduğu hesap dönemi başlangıç tarihi yazılacaktır.
Kullanım
Hesap dönemi başlangıç tarihi 4 hane yıl 2 hane ay ve 2 hane gün olarak yazılacaktır.
Örnek
<gl-bus:fiscalYearStartcontextRef=“journal_context”>2011-01-01</gl-bus:fiscalYearStart>
Dönem başlangıç-bitiş tarihleri (Periodcoveredstart- periodcoveredend ) ile hesap dönemine
DİKKAT
(fiscalyearstart- fiscalyearend) ait tarihler birbirinden farklıdır. Hesap dönemine ait tarihler, bir
hesap dönemi içerisinde oluşturulan tüm defter parçalarında aynı olmalıdır.
4. Hesap Dönemi Sonu (fiscalYearEnd)
Mali yılın bitişinin yazıldığı alandır. Bir yıllık süreyi ifade eder. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
FiscalYearEnd Hesap Dönemi Sonu
Açıklama
Dokümanın ilgili olduğu hesap döneminin bittiği tarih yazılacaktır.
Kullanım
Hesap dönemi bitimi 4 hane yıl 2 hane ay ve 2 hane gün olarak yazılacaktır.
Örnek
<gl-bus:fiscalYearEndcontextRef=“journal_context”>2011-12-31</gl-bus:fiscalYearEnd>
Dönem başlangıç-bitiş tarihleri (Periodcoveredstart- periodcoveredend ) ile hesap dönemine
DİKKAT
(fiscalyearstart- fiscalyearend) ait tarihler birbirinden farklıdır. Hesap dönemine ait tarihler, bir
hesap dönemi içerisinde oluşturulan tüm defter parçalarında aynı olmalıdır.
5. SM/SMMM/YMM Adı (accountantName)
SMM/MM/YMM nin adı soyadının yazıldığı alandır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
Accountant Name SM/SMMM/YMM Adı
Açıklama
SM/SMMM veya YMM nin adı soyadı ve unvanı yazılacaktır.
Kullanım
SM/SMMM veya YMM nin adı soyadı ve unvanı serbest metin olarak yazılacaktır.
Örnek
<gl-bus:accountantNamecontextRef=”journal_context”>SMMM Ali Can</gl-bus:accountantName>
Bu alan accountantInformation veri grubunun altında bulunmaktadır. SM/SMMM bir işletme
için defter tutuyorsa, bu alana SM/SMMM’ye ait unvan ve ad-soyad yazılacaktır. Eğer defterler
işletme bünyesinde tutuluyorsa, bu alana işletmenin muhasebe bölüm yetkilisinin unvanı ve
DİKKAT
Adı-Soyadı yazılacaktır.
Diğer taraftan accountantInformation veri grubu çoklanabilir bir alandır. İşletme, bu alanı
çoklayarak defterini tutan SM/SMMM’nin yanında Tam Tasdik Sözleşmesi yaptığı Yeminli Mali
Müşavirin bilgilerini de bu alana girecektir..
6. SM/SMMM/YMM Sözleşme Tipi Açıklaması (accountantEngagementTypeDescription)
Sözleşme tipi açıklaması serbest metin olarak bu alana yazılmaktadır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
8 / 34
Type of EngagementDescription Sözleşme Tipi Açıklaması
Açıklama
Sözleşme ile ilgili açıklamalar bu alana yazılacaktır.
Kullanım
Sözleşme açıklaması, Sözleşme çeşidi, Sözleşme tarihi ve numarası aralarına “,”işareti konularak bu
alana yazılacaktır.
Örnek
<gl-bus:accountantEngagementTypeDescriptioncontextRef=”journal_context”>SMMM sözleşmesi, 2010-01-01,
M10120</gl-bus:accountantEngagementTypeDescription>
Bu alan accountantInformation veri grubunun altında bulunmaktadır. SM/SMMM bir işletme için
defter tutuyorsa, bu durumda SM/SMMM ile yapılan sözleşmeye ait Sözleşme açıklaması, Sözleşme
çeşidi, Sözleşme tarihi ve numarası bu alana yazılacaktır. Eğer defterler işletme bünyesinde
tutuluyorsa bu alana tire (-) işareti yazılacaktır. Çünkü Sözleşme Tipi Açıklaması, şematron
DİKKAT
kontrollerine göre boş geçilmemesi gereken bir alandır.
Diğer taraftan, accountantInformation veri grubu çoklanabilir bir alandır. İşletmenin Yeminli Mali
Müşavirle Tam Tasdik sözleşmesi yapması durumunda, bu alanı çoklayarak defterini tutan
SM/SMMM bilgisinin yanında Yeminli Mali Müşavir ile yapılan sözleşmeye ait
Sözleşme açıklaması, Sözleşme çeşidi, Sözleşme tarihi ve numarası da bu alana yazılacaktır.
7. Şube No (batchID)
Şube bazında defter tutan e-Defter kullanıcıları için doldurulması gereken bir alandır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
EntryDescription Kayıt Açıklaması
Açıklama
Şube numarası bu elemanda tutulacaktır.
Kullanım
Şube numarası 4 haneli girilecektir.
Örnek
<gl-bus:batchID contextRef=”journal_context”>0001</ gl-bus:batchID >
e-Defter için belirlenen kurallar, şube bazlı defter tutulması halinde de geçerlidir. Her şube kendi
içerisinde e-Defter standardına uygun oluşturulmalıdır.
Şube bazlı defter tutulması durumunda bir şube için oluşturulan defterlerde kullanılan “şube no”
hesap dönemi (Özel hesap dönemi dahil) boyunca aynı olmalı ve aylık dönemlere ait defterlerde
DİKKAT
değiştirilmemelidir. Hesap döneminde bir şube hangi numara ile başladıysa, hesap döneminin
sonuna kadar aynı numarayla devam etmelidir.
Şube’nin hesap dönemi içinde kapanmış olması durumunda, kapanan şubeye ait kapanış tarihinden
sonraki dönemler için GİB’e herhangi bir berat gönderilmeyecektir. Bu durum şubenin kapandığına
ilişkin tevsik edici belgelerle birlikte GİB’e bildirilecektir.
8. Şube Adı (batchDescription)
Şube bazında defter tutan e-Defter kullanıcıları için doldurulması gereken bir alandır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
EntryDescription Kayıt Açıklaması
Açıklama
Şube adı bu elemanda tutulacaktır.
Kullanım
Şube adı şubenin adı ve “Şubesi” şeklinde tutulacaktır.
Örnekler
<gl-bus:batchDescription contextRef=”journal_context”>Ulus Şubesi</ gl-bus:batchID >
<gl-bus:batchDescription contextRef=”journal_context”>A Şubesi</ gl-bus:batchID >
Ticaret Sicilde şube adı değişikliği olursa defter tanımlarında da bu değişiklik yapılabilir. e-Defter
kullanıcılarının dikkat etmesi gereken şube’nin adının değiştirilmesi durumunda, bu şubeye ait
DİKKAT
berat GİB’e iletilmeden önce Ticaret Sicil Gazetesinin ekinde olduğu bir dilekçe ile durum GİB’e
bildirilecektir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
9 / 34
9. Kontrol Numarası (uniqueID)
Oluşturulan defter parçalarına verilen tekil numaradır. Bu alanda değişiklik yapılmış olup, kılavuzlarda güncellenmiştir. Tüm yazılım programları bu güncellemeye istinaden düzenlemelerini yapmalıdır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
AuditNumber Kontrol Numarası
İlgili dokümana ait kontrol numarası yazılacaktır. Kontrol numarası, ilgili hesap dönemi
Açıklama
içerisinde birbirinden ayrı olarak oluşturulan defter dosyalarının müteselsilliğini ve birbirleri ile
bağlanabilmelerini sağlamaya yönelik bir numaradır.
3 haneli harf grubunu ifade eden doküman kodu ile 12 haneli numaranın birleşiminden
meydana gelen uniqueID bu elemana yazılacaktır. 12 haneli numaranın ilk 4 hanesi dokümanın
düzenlendiği yılı sonra gelen 2 hane defterin ait olduğu ayı, kalan 6 hane ise müteselsil
numarayı ifade etmektedir. 3 haneli doküman koduna, yevmiye defteri için “YEV”, büyük defter
için “KEB” yazılacaktır. Dokümanı düzenleyen bünyesinde aynı uniqueID birden fazla
kullanılamaz.
Kullanım
<gl-cor:uniqueIDcontextRef=”journal_context”>YEV201101000001</gl-cor:uniqueID> ( Ocak ayına ait tek
parça defterin uniqueid örneği)
<gl-cor:uniqueIDcontextRef=”journal_context”>YEV201102000002</gl-cor:uniqueID>
Örnek
<gl-cor:uniqueIDcontextRef=”journal_context”>YEV201102000003</gl-cor:uniqueID>
(Şubat ayına ait iki parça deftere ait uniqueid örneği)
<gl-cor:uniqueIDcontextRef=”journal_context”>YEV201103000004</gl-cor:uniqueID> (Mart ayına ait tek
parça deftere ait uniqueid örneği)
Her firma kendi hesap dönemi içerisinde birbirinden ayrı olarak oluşturulan defter
dosyalarının müteselsilliğini hem ay hem de parça numarası bazında sağlayacaktır.
Burada dikkat edilmesi gereken bu kontrol numarasında belirtilecek olan ay bilgisi için Ocak
DİKKAT
ayına ait numara 1 olarak atanır ve en son Aralık ayı 12 olacak şekilde müteselsil devam ettirilir.
Kontrol numarasının en son 6 hanesindeki parça sayısına tekabül eden numara müteselsilliği
ile ay bilgisindeki bu müteselsillik karıştırılmamalıdır. Örneğin yukarıdaki örnek bilgisinde
şubat ayına ait iki parça defter vardır. Dolayısıyla ay bilgisi şubat olduğu için “02” olarak
gösterilmiştir; son dijitteki “2” ve “3” rakamları ise o hesap dönemi içindeki parça numaralarını
ifade etmektedir. Bu kural doğrultusunda defterlere kontrol numaraları verilmelidir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
10 / 34
10. Oluşturma Tarihi (creationDate)
Defter dosyalarının oluşturulduğu tarihin yer aldığı alandır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
CreationDate Oluşturma tarihi
Açıklama
Dokümanın oluşturulduğu tarih yazılacaktır.
Kullanım
Dokümanın oluşturulduğu tarih 4 hane yıl, 2 hane ay ve 2 hane gün olarak yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor:creationDatecontextRef=”journal_context”>2011-02-01</gl-cor:creationDate>
Bu defterin oluşturulduğu tarihe tekabül etmektedir ve herhangi bir şekilde bu tarih üzerinde
DİKKAT
değişiklik yapılmamalıdır. Ayrıca şematron kontrollerinde ‘bu tarih, defterin ait olduğu aydaki
dönem bitiş tarihinden (periodcoveredend) büyük veya eşit olmalıdır’ kuralı bulunmaktadır.
Yani oluşturulma tarihinden sonraki tarihlere ait defter oluşturulamaz.
11. Doküman Açıklaması (entriesComment)
Kayıt açıklaması için kullanılan alandır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
DocumentComment Doküman Açıklaması
Açıklama
Doküman için genel bir açıklama yapılmak istendiği takdirde bu alan kullanılabilecektir.
Kullanım
Doküman için genel bir açıklama yapılmak istendiği takdirde bu açıklama serbest metin olarak
girilecektir.
Örnek
<gl-cor:entriesCommentcontextRef=”journal_context”>1 Ocak 2011 – 31 Ocak 2011 arası A AŞ’ye ait
Yevmiye Defteri.</gl-cor:entriesComment>
Bu alan serbest metin olmasına rağmen, anlaşılır ve özet bilgiyi standartlaştırmak adına
kılavuzdaki örnekler referans alınmalıdır. Aşağıdaki örnekler bu konuda yol gösterici olacaktır.
Formülasyon: “periodcoveredStart – periodcoveredEnd arası organizationidentifier ait
Doküman Belge Türü”
Doküman Belge Türü Yevmiye Defteri, Büyük Defter, Yevmiye Defteri Beratı,
Büyük Defter
Berat’larından biridir.
Aşağıda örnekleri sunulmuştur:
Yevmiye defteri
: 1 Ocak 2011 – 31 Ocak 2011 arası A AŞ’ye ait Yevmiye
Defteri
Yevmiye defteri beratı
: 1 Ocak 2011 – 31 Ocak 2011 arası A AŞ’ye ait yevmiye defteri Beratı.
Büyük Defter(Defteri kebir) : 1 Ocak 2011 – 31 Ocak 2011 arası A AŞ’ye ait büyük defter.
DİKKAT
Büyük defter beratı
: 1 Ocak 2011 – 31 Ocak 2011 arası A AŞ’ye ait büyük defter beratı.
Şubeli defter oluşturuluyorsa:
Formülasyon: “periodcoveredStart – periodcoveredEnd arası organizationidentifier (kurum
unvanı/gerçek kişi) + organizationidentifier (şube ismi) ait Doküman Belge Türü”
Aşağıda örnekleri sunulmuştur:
Yevmiye defteri
: 1 Ocak 2011 – 31 Ocak 2011 arası A AŞ’nin X şubesine ait Yevmiye
Defteri
Yevmiye defteri beratı
: 1 Ocak 2011 – 31 Ocak 2011 arası A AŞ’nin X şubesine ait yevmiye
defteri beratı.
Büyük Defter(Defteri kebir) : 1 Ocak 2011 – 31 Ocak 2011 arası A AŞ’nin X şubesine ait büyük
defter.
Büyük defter beratı
: 1 Ocak 2011 – 31 Ocak 2011 arası A AŞ’nin X şubesine ait büyük
defter beratı.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
11 / 34
12. Dönem Başlangıcı (periodCoveredStart)
Bir defter parçasının kapsadığı dönem başlangıcını ifade etmektedir. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
PeriodCovered Start Dönem Başlangıcı
Açıklama
XBRL dokümanının kapsadığı dönemin başlangıç tarihi yazılacaktır.
Kullanım
Dokümanın kapsadığı dönem başlangıç tarihi 4 hane yıl 2 hane ay ve 2 hane gün olarak
yazılacaktır.
Örnek
gl-cor:periodCoveredStart contextRef=”journal_context”>2011-01-01</gl-cor:periodCoveredStart>
DİKKAT
Oluşturulan defter parçasının, kapsadığı tarih aralığının başlangıcı yazılmalıdır.
13. Dönem Sonu (periodCoveredEnd)
Bir defter parçasının kapsadığı dönem bitişini ifade etmektedir. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
PeriodCoveredEnd Dönem Sonu
Açıklama
XBRL dokümanının kapsadığı dönemin bitiş tarihi yazılacaktır.
Kullanım
Dokümanın kapsadığı dönem bitiş tarihi 4 hane yıl 2 hane ay ve 2 hane gün olarak yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor:periodCoveredEnd contextRef=”journal_context”>2011-01-31</gl-cor:periodCoveredEnd>
DİKKAT
Oluşturulan defter parçasının, kapsadığı tarih aralığının bitişi yazılmalıdır.
14. Kaynak Uygulama (sourceApplication)
Defter ve beratları oluşturan ürüne (uyumlu yazılım) ait bilgileri içeren alandır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
Source Application Kaynak Uygulama
Açıklama
Dokümanı oluşturmada kullanılan ve e-Defter uygulaması kapsamında uyumluluk testini geçmiş
olan yazılım ya da paket programın adı yazılacaktır.
Kullanım
Dokümanı oluşturmada kullanılan ve e-Defter uygulaması kapsamında uyumluluk testini geçmiş
olan yazılım ya da paket programın adı resmi belgelerde geçtiği şekliyle yazılacaktır.
Örnek
<gl-bus:sourceApplicationcontextRef=”journal_context”>1234567890##AAA Yazılım LTD. ŞTİ.##BBB
Programı##1.0</gl-bus:sourceApplication>
Uyumlu yazılım firmaları, Başkanlığımızca yazılmış olan uyumluluk onay yazılarında yer alan
DİKKAT
yazılım adı ve versiyonu kullanmalıdır. Ayrıca firma unvanı ve vergi kimlik numarası bilgileri de
Başkanlığımıza verilen en güncel yazılım uyumluluk taahhütnamesindeki bilgilerle birebir aynı
olmalıdır. Yazılım adı ve versiyonu da taahhütnamedeki bilgilerle eşleşmelidir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
12 / 34
15. Girişi Yapan Kişi (EnteredBy)
Yevmiye kaydını oluşturan operatör bilgisine yer verilecektir. Yevmiye kaydını yapan kişiler kurum içerisinde yetkilendirme ile belirlenebilir. Bu sorumluluk firmanın kendisindedir. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
EntryCreator Girişi Yapan Kişi
Açıklama
Yevmiye kaydını oluşturan operatör bilgisine yer verilecektir.
Kullanım
Yevmiye kaydını oluşturan operatörün adı soyadının baş harfleri ya da adı yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor:enteredBycontextRef=”journal_context”>Ali Can</gl-cor:enteredBy>
Bu alana kişi adı yerine, kullanılan otomasyon sistem tanımlamaları da yazılabilir. Ancak herhangi
DİKKAT
bir durumda arka planda asıl kaydı yapan kişi bilgisinin de yetkililere detaylı olarak verilme
konusunda kullanıcılar sorumlu olacaktır.
16. Kayıt Tarihi (enteredDate)
Yevmiye tarihi, muhasebe kaydının yapıldığı günün tarihini ifade etmektedir. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
EntryDate Kayıt Tarihi
Açıklama
Yevmiye tarihi yazılacaktır.
Kullanım
Yevmiye tarihi 4 hane yıl 2 hane ay 2 hane gün olarak yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor:enteredDatecontextRef=”journal_context”>2011-01-01</gl-cor:enteredDate>
Yevmiye tarihi, muhasebe kaydının yapıldığı günün tarihini ifade etmektedir. Yevmiye tarihi ile söz
DİKKAT
konusu muhasebe kaydına esas belge üzerinde yer alan tarihler (bkz. documentdate) aynı olmak
zorunda değildir. Belgelerin muhasebe kaydının yapılması ile ilgili süreler Vergi Usul Kanununda
belirlenmiş olup, bu sürelere uyulması zorunludur.
17. Kayıt Tanıtıcısı (entryNumber)
Muhasebe kaydı yapılan programlarda her kayıt kendine has bir numara almaktadır. Bu numara e-Defter uygulamasında “muhasebe fiş numarası (entrynumber)” etiketi ile tanımlanmaktadır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
EntryIdentifier Kayıt Tanıtıcısı
Açıklama
Kaydın dayandığı muhasebe fiş numarası yazılacaktır.
Kullanım
Muhasebe fiş numarası kullanıcı tarafından serbest metin olarak girilecektir.
Örnek
<gl-cor:entryNumbercontextRef=”journal_context”>000321</gl-cor:entryNumber>
Bilindiği üzere muhasebe kaydı yapılan programlarda her kayıt kendine has bir numara almaktadır.
Bu numara e-Defter uygulamasında “muhasebe fiş numarası (entrynumber)” etiketi ile
tanımlanmaktadır.
DİKKAT
Ayrıca yevmiye defterinde, yevmiye madde numarası yer almaktadır (bkz. Entrynumbercounter).
Muhasebe fiş numarası ile yevmiye madde numarasının aynı olma zorunluluğu bulunmamaktadır.
Yazılımcılar tarafından dikkat edilmesi gereken husus: yevmiye xml yapısında entrynumber
(muhasebe fiş numarası) alanı ile documentreference (Belge Referansı) alanı aynı olmalıdır.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
13 / 34
18. Belge Tipi (documentType)
Muhasebe kaydına esas teşkil eden belgenin tipini gösteren alandır. XBRL GL muhasebe işlemlerini tanımlamakta farklı muhasebe sistemlerinin kayıtlarını tek bir standartta hazırlanmasını sağlayarak veri aktarımını kolaylaştırmakta, finansal raporların dayanağını oluşturan muhasebe kayıtlarını şeffaf, kolay anlaşılır ve analiz yapılabilir hale getirmektedir. Bu amaçla yapılacak olan muhasebe kayıtlarında kaynak belgeye ait
detay bilgileri, e-Defter uygulamasında istenilmektedir.
Ayrıca 19 Aralık 2012 tarih ve 28502 Sayılı Resmi gazetede yayımlanan ‘Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ’de Yevmiye maddelerinin en az aşağıdaki bilgileri içermesi şarttır:
a) Madde sıra numarası,
b) Tarih,
c) Borçlu hesap, ç) Alacaklı hesap,
d) Tutar,
e) Her kaydın dayandığı belgelerin türü ile varsa tarihleri ve sayıları.” hükmü bulunmaktadır.
Dolayısıyla elektronik defter uygulamasında her bir belgeye ait bilgilerin, tek bir yevmiye kaydında gösterilmesi esastır. e-Defter uygulamasında kullanılan standartların gereği olarak belge bilgisine ilişkin detaylar (belge tipi, numarası ve tarihi) elektronik defterlerde gösterilmelidir. Uygulamada yer alan bazı belge tiplerinin elektronik defter uygulamasında, nasıl kullanılacağına dair detaylı bilgi aşağıda açıklanmıştır. Bu açıklamalar uygulamada yapılan işlemlerin e-Defter uygulamasına nasıl uyumlu hale getirileceğine ilişkindir. Eğer aşağıdaki açıklamalarla alakalı Türk Ticaret Kanunu, Vergi Usul Kanunu vb. kanunlarda uygulamaya ilişkin farklı bir hüküm var ise bu hükümlerin uygulanacağı tabiidir. Bu belge tipi elemanına ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
DocumentType Belge Tipi
Açıklama
Yevmiye maddesine kaynak teşkil eden belgenin türünü gösteren elemandır.
e-Defter Uygulamasında bu elemanda sadece aşağıdaki kavramlar kullanılacaktır.

check: Çek

invoice: Fatura

order-customer: Müşteri Sipariş Belgesi
Kullanım

order-vendor: Satıcı Sipariş Belgesi

voucher: Senet

shipment: Navlun

receipt: Makbuz

other: Diğer
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
14 / 34
Örnek
DİKKAT
<gl-cor:documentTypecontextRef=“journal_context”>check</gl-cor:documentType>
Muhasebe kaydına esas teşkil eden işlem bir belgeye dayanıyorsa, mutlaka documenttype (belge tipi) alanının kullanılması gerekmektedir (bkz. Tablo 1). Ancak muhasebe kaydına esas teşkil eden işlem bir belgeye dayanmıyorsa documenttype (belge tipi) alanı elektronik defterlerde kullanılmamalıdır. Dolayısıyla muhasebe kaydına esas teşkil eden işlem bir belgeye dayanmıyorsa, belge türü, tarihi (documentdate) veya numarası (documentnumber) gibi bilgiler verilemez. Örneğin, açılış-kapanış işlemleri belgeye dayalı olmayabilir.
Gelir İdaresi Başkanlığının yayımlandığı Yevmiye Defteri kılavuzunda aşağıdaki sekiz belge tipi tanımlanmıştır.
Tablo 1. Kılavuzda Bahsedilen Belge Tipleri
Belge tipi (documenttype)
Kayda esas belge
1
check
Çek
2
invoice
Fatura
3
order-customer
Müşteri Sipariş Belgesi
4
order-vendor
Satıcı Sipariş Belgesi
5
voucher
Senet
6
shipment
Navlun
7
receipt
Makbuz
8
other
Diğer*
* Tablo 1’de sayılan yedi belge tipinin dışında ki belgeler için “Diğer” belge türü kullanılır
Muhasebe kaydına esas teşkil eden işlem Tablo 1’de sayılan belge tiplerinden birine dayanıyorsa, bu durumda belge tipi tanımlaması bu tablo da belirtildiği şekilde yapılmalıdır. Örneğin fatura girişlerinde kullanılması gereken belge tipi “invoice” olacaktır. Ancak Fatura yerine geçen belgeler için “invoice” belge tipi kullanılamaz. Örneğin Serbest meslek makbuzu, fatura yerine geçen bir belge olmasına rağmen, elektronik defterde “invoice” olarak değil; “other” belge tipinde gösterilmelidir. Açıklama kısmında ise “serbest meslek makbuzu” olarak tanımlanmalıdır.
Tablo 1’de sayılan ilk yedi belge tipinin dışında muhasebe kaydına esas teşkil eden belgeler için “other” belge tipi kullanılır ve bu belgenin ne olduğuna dair açıklaması yapılır. Belge açıklama alanı, e-Defter xml alanlarında “documenttypedescription” alanına karşılık gelmektedir. Bu alan serbest metin olarak giriş yapılan bir alandır. Ancak belge açıklama alanına yapılan işlemin adı değil, doğrudan kayda esas belgenin adı yazılmalıdır. Örneğin, ücret bordrosu, teminat mektubu, sigorta poliçesi, dekont vb. belgeler “other(diğer)” olarak tanımlanabilecek belgelerdir. Ancak havale, eft, ödeme vb. işlem adları kayda esas belge olarak belge açıklaması alanına yazılmamalıdır.
Yazılımcıların dikkat etmesi gereken husus kayda esas teşkil eden tüm belge tipi girişlerine kendi yazılımlarında olanak vermeleridir. Ayrıca belgesiz kayıt girişlerinin de olması muhtemeldir. Dolayısıyla uyumlu yazılım firmaları, belge tipleri konusunda kullanıcılarını doğru bir şekilde yönlendirmek zorundadır.
Belge numarası ve Belge tarihi, elektronik defter xml’inde sırasıyla documentnumber ve documentdate alanlarına karşılık gelmektedir. Bu elemanlar yevmiye maddesine kaynak teşkil eden belgenin numarasını ve tarihini gösteren elemanlardır. Dolayısıyla yevmiye kaydına ait tarih ve numara ile belgeye ait numara ve tarih farklı olabilir. Kayda esas belgenin üzerinde kendine ait numara ve tarih var ise, documentnumber(belge numarası) ve documentdate(belge tarihi) alanlarına belge üzerindeki bilgiler yazılmalı, bu bilgiler yerine muhasebe fişinin tarihi ve numarası
yazılmamalıdır.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
15 / 34
Uygulamada bazı işlemlerin/belgelerin muhasebe kayıt şekilleri göz önünde bulundurularak, söz konusu işlem ya da belgelerin e-Deftere aktarılmasındaki kolaylıklarla ilgili açıklamalar eklenmiştir. Ancak bu kolaylıkların, e-Defter uygulamasına geçiş aşamasında sağlanan hususlar olduğu dikkate alınmalıdır. Ayrıca açıklanan belge/işlemlerin dışındaki diğer tüm belgelerin, elektronik defter uygulamasında esas olan, her bir belgeye ait bilgilerin, tek bir yevmiye kaydında gösterilmesidir. Uygulamanın gelecek adımlarında XBRL taksonomisinde yapılacak güncellemeler ile yeni XML alanları oluşturulacağı göz önüne alınarak, uygulamada esas olan kayıt şekline uyum sağlanması için geçiş aşamasında kullanıcılar tarafından kendi bilgi işlem sistemlerinde gerekli çalışmaların yapılması, kullanıcılar açısından uygulamadaki zorunluluklara adaptasyonu kolaylaştıracaktır.
– Fatura kaydına istinaden açıklama
Bilindiği üzere e-Defter uygulamasında faturalar, “18. Belge Tipi” başlığında açıklandığı gibi her bir fatura ayrı bir yevmiye maddesinde olacak şekilde kaydedilmesi gerekmektedir. Ancak e-Arşiv kullanıcısı olmak şartıyla abonelik esasına göre çalışan firmalar ve kargo şirketleri ile yazılı talep üzerine Başkanlıkça uygun görülen sektörlerde faaliyet gösteren mükellefler e-defter uygulaması ile ilgili belirlenmiş olan diğer düzenlemelere uymak koşulu ile birden fazla faturayı kapsayacak şekilde yevmiye kaydı düzenleyebileceklerdir. Bu şekilde yapılan kayıtta belge tipi “other”, belge açıklaması “e-Arşiv fatura icmali” olacaktır ve bu icmalin numarası ve tarih bilgisinin de yevmiye maddesinde gösterilmesi zorunludur. Ayrıca, bu icmalin e-arşiv raporu formatında ve aynı içerikte olması ayrıca mali mühür ya da elektronik imza ile imzalanarak elektronik ortamda muhafaza edilmesi zorunludur.
Bununla birlikte, muhasebe kaydına konu edilecek faturaların aynı mahiyette olacak şekilde gruplandırılması (Örneğin Mal ve Hizmet Satış Faturaları, Mal ve Hizmet Alış Faturaları, Genel Gider Faturaları, vb şekilde gruplandırılması) en fazla 10’ar günlük muhasebe kayıt periyodunun dikkate alınması, en fazla 50 adet faturaya yer verilmesi ve her bir faturanın ait olduğu hesabın altında ayrı ayrı gözükecek şekilde belgenin türü, tarihi ve numarasına yer verilmesi kaydıyla, bir yevmiye maddesi içinde kaydedilmesi mümkün bulunmaktadır.
– Banka İşlemlerine istinaden açıklama
Bilindiği üzere bankaya ait işlemlerde muhasebe kaydına esas belge dekont olmaktadır. Dekontların e-Defter uygulamasında belge tipi “other” ve belge açıklaması “dekont” olarak kaydı yapılır ve dekontun numara ve tarihinin de girilmesi zorunludur. Ancak dekont üzerinde belge numarası-tarihi yok ise, kullanılan muhasebe programının söz konusu işleme vermiş olduğu tarih ve numara, belge numarası ve tarihi olarak yazılabilir.
Eğer bankaya ait işlemler dekont bazında tek tek muhasebeleştirilemiyorsa, bu banka işlemleri günlük olarak, banka banka ayrıştırmak koşuluyla, her bir bankadan yapılan işlemler birer muhasebe fişinde işlenebilir. e-Defterde bu kayda esas belge olarak muhasebe fişi gösterilebilir. Bu muhasebe fişi e-defter uygulamasında belge tipi “other” ve belge açıklaması “Muhasebe Fişi” olarak kaydı yapılır ve fişin numarası ve tarihi girilir.
– Masraf listesine istinaden açıklama
Gün içinde işletmenin ya da personelin yapmış olduğu giderlere ilişkin alınmış belgeler teknik kılavuzlarda sayılan belgelerden biriyse mutlaka belge tipi kılavuzda belirtildiği gibi olmalıdır. Örneğin, personelin yapmış olduğu giderler arasında belge olarak fatura varsa, bu fatura ayrı bir yevmiye kaydında belge türü “invoice” yani fatura olarak fatura belge tarih-numarası da yazılmak şartıyla kaydedilmelidir.
– Eğer yapılan giderle ilgili belge tipi, tablo 1’de sayılan ilk yedi belge tipinden biri değil ise bir masraf formu oluşturulup e-Defter uygulamasında belge tipi “other” ve belge açıklaması “masraf formu” olarak kaydı yapılır. Ayrıca bu masraf formunun numarası ve tarihinin de girilmesi zorunludur. Bu masraf formlarında matbu bir numara ve tarih olmadığı için, oluşturulacak her bir form için müteselsil bir numara ve formun oluşturulduğu günün tarihi üzerine yazılmalıdır. Bu masraf formunda yapılan giderlere ait belgelerin detayları yer almak
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
16 / 34
zorundadır. Ayrıca bu masraf formu firma kaşesi ve imzasıyla matbu olarak ya da elektronik imza/mali mühür ile elektronik ortamda muhafaza edilmek zorundadır. Elektronik ortamda tutulacak belgelerin görüntülenebilir ve doğrulanabilir şekilde muhafaza ve ibraz edilmesinden, diğer matbu belgelerde olduğu gibi, mükellef sorumludur.
– Z raporuna istinaden açıklama
Ödeme kaydedici cihazlar kullanılmak suretiyle gerçekleştirilen satışlara ait gün sonu raporların esas itibariyle ayrı ayrı muhasebe kaydının yapılması gerekmektedir. Ancak aynı işletmede birden fazla ödeme kaydedici cihazın kullanılması durumunda gün sonunda her bir yazar kasadan alınan Z raporlarının, günlük olarak bir icmale bağlanıp muhasebe kaydında belge tipi “other” ve belge açıklaması “Z Raporu İcmali” olarak kaydı yapılabilir.
Bu icmalde olması gereken asgari bilgiler aşağıdaki tabloda sunulmuştur. Söz konusu icmal aşağıdaki bilgileri ihtiva etmesi şartıyla işletme ihtiyaçları çerçevesinde başka bilgileri de içerebilir.
Bir muhasebe dönemi boyunca aynı yapıda bir icmalin kullanılması Muhasebenin Temel Kavramlarında belirtilen Tutarlılık ilkesinin gereğidir. Ayrıca aşağıdaki tabloda örnek teşkil edecek şekilde veri girişleri sunulmuştur. Bu bilgiler temsili ve açıklayıcı örnek olması adına verilmektedir.
Mükellefin Ünvanı:
Vergi Kimlik Numarası
Tarihi
Sayısı
Ödeme Kaydedici Cihazlardan Gerçekleştirilen Günlük Satışlara Ait (Z) Raporu İcmali
11.06.2015
40
Z Raporunun
Günlük Satış Tutarının KDV Oranlarına Göre Dağılımı
KDV Tutarı (KDV Oranına Göre)
Tarihi
Alındığı ÖKC
No’su
%1 KDV li Satışlar
%8 KDV li Satışlar
%18 KDV li Satışlar
KDV siz satışlar
TOPLAM
%1 KDV Tutarı
%8 KDV Tutarı
%18 KDV Tutarı
TOPLAM
Cihazı MF No
01.06.2015
MF-AN00803189
XXXX
250,00
150,00
2.500,00
0,00
2.900,00
2,48
11,11
381,36
394,94
01.06.2015
MF-AS00803178
XXXX
30,00
270,00
1.500,00
0,00
1.800,00
0,30
20,00
228,81
249,11
01.06.2015
MF-AS00803179
XXXX
120,00
40,00
7.000,00
0,00
7.160,00
1,19
2,96
1.067,80
1.071,95
TOPLAM
400,00
460,00
11.000,00
0,00
11.860,00
3,97
34,07
1.677,97
1.716,00
KDV Hariç Satış Tutarı
396,04
425,93
9.322,03
0,00
10.144,00
e-DEFTER YEVMİYE KAYDI ÖRNEĞİ:
BORÇ ALACAK 100. KASA 11.860,00 Z Raporu İcmali 11.06.2015 40 600.01 % 1 Li Satışlar 396,04 Z Raporu İcmali 11.06.2015 40 600.02 % 8 Li Satışlar 425,93 Z Raporu İcmali 11.06.2015 40 600.03 % 18 Li Satışlar 9.322,03 Z Raporu İcmali 11.06.2015 40 391.01 % 1 Li Hes. KDV 3,97 Z Raporu İcmali 11.06.2015 40 391.02 % 8 Li Hes. KDV 34,07 Z Raporu İcmali 11.06.2015 40 391.03 % 18 Li Hes. KDV 1.677,97 Z Raporu İcmali 11.06.2015 40
İcmal oluşturulurken dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan biri (Z) Raporu icmalinin numara ve tarihinin girilmesi zorunludur. Bu bilgi elektronik defter uygulamasında da verilecek bilgi olmasından ötürü önem arz etmektedir.
Tablodan da görüleceği üzere yapılan işlemlerin, günlük satışlara ilişkin KDV oranlarının ve tutarlarının da (Z) Raporu icmalinde bulunması gerekmektedir. Dolayısıyla elektronik defterlerde KDV oranlarına göre ayrıştırma yapılmalı ve kayda esas belge Z raporu icmali olmalıdır. İcmal kapsamında bulunan Z raporlarının muhasebe kaydının Vergi Usul Kanunu ile belirlenen sürelerde yapılmasını temin edecek şekilde, icmalin oluşturulması ve muhasebe kaydına konu edilmesi gereği tabiidir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
17 / 34
– Perakende Satış Vesikalarına istinaden açıklama
Vergi Usul Kanunu kapsamında gider yazılabilecek mahiyeti taşıyan perakende satış fişleri (VUK Kanunu Genel Tebliğleri ile perakende satış fişi ile tevsik edilebilmesine izin verilen giderlere ait fişler) ayrı ayrı muhasebe kaydına konu edilebileceği gibi en fazla 10 ‘ar günlük muhasebe kayıt periyodu dikkate alınıp bir icmal oluşturularak muhasebe kaydına konu edilmesi de mümkündür. Bu icmal muhasebe kaydında belge tipi “other” ve belge açıklaması “Perakende Satış Vesikaları ile Tevsik Edilen Giderler İcmali” olarak kaydı yapılır. Bu icmalde olması gereken asgari bilgiler aşağıdaki tabloda temsili olarak sunulmuştur. Ayrıca tabloda örnek teşkil edecek şekilde veri girişleri sunulmuştur. Hazırlanan icmalin asgari olarak aşağıdaki bilgileri ihtiva etmesi şartıyla işletme ihtiyaçları çerçevesinde başka bilgileri de içerebilir. Bir muhasebe dönemi boyunca aynı yapıda bir icmalin kullanılması Muhasebenin Temel Kavramlarında belirtilen Tutarlılık ilkesinin gereğidir. Aşağıdaki tabloda yer alan bilgiler açıklayıcı ve temsili örnek olması adına verilmektedir. İcmal kapsamında bulunan belgelerin muhasebe kaydının, Vergi Usul Kanunu ile belirlenen sürelerde yapılmasını temin edecek şekilde, icmalin oluşturulması ve muhasebe kaydına konu edilmesi gereği tabiidir.
Perakende Satış Vesikaları ile Tevsik Edilen Giderler İcmali
Mükellefin Ünvanı: X A.Ş.
Vergi Kimlik Numarası:
Tarih: 11.06.2015
Sayı: 16
1111111111
ÖKC Fişinin
Gider Ana
KDV Dahil
KDV’si
KDV Hariç
Tarihi
Kimden Alındığı
No’su
Tutarı
Hesabı
Tutarı
01.06.2015
M Büro Malz.
34
770
380,00
57,97
322,03
01.06.2015
Z Kırtasiye
90
770
29,00
4,40
24,60
01.06.2015
P Kırtasiye
54
770
35,00
5,30
29,70
01.06.2015
Y Kırtasiye
125
770
70,00
10,67
59,34
01.06.2015
G Bilgisayar
345
770
245,00
37,38
207,62
02.06.2015
E Temizlik Malz.
19
770
350,00
53,39
296,61
02.06.2015
K Kağıtçılık
35
770
230,00
35,08
194,92
02.06.2015
E Büro Malz.
25
770
125,00
19,07
105,93
02.06.2015
Z Kırtasiye
35
770
234,00
35,70
198,30
02.06.2015
P Kırtasiye
78
770
38,00
5,80
32,20
02.06.2015
Y Bilgisayar
87
770
75,00
11,44
63,56
02.06.2015
Z Bilgisayar
37
770
120,00
18,31
101,69
TOPLAM
1.931,00
294,51
1.636,49
İcmal oluşturulurken dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan biri bu icmalin numara ve tarihinin girilmesi zorunludur. Bu bilgi elektronik defter uygulamasında da verilecek bilgi olmasından ötürü önem arz etmektedir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
18 / 34
e-DEFTER YEVMİYE KAYDI ÖRNEĞİ:
BORÇ ALACAK 770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 1.636,49 ÖKC Fişi İcmali 11.06.2015 16 191 İNDİRİLECEK KDV HESABI 294,51 ÖKC Fişi İcmali 11.06.2015 16 100 KASA 1.931,00 ÖKC Fişi İcmali 11.06.2015 16
– Çek bordrosuna istinaden açıklama
e-Defter uygulamasında kılavuzda sayılan tüm belge tiplerinde olduğu gibi, her bir çek belgesinin de ayrı yevmiye maddelerine kaydedilmesi esastır. Ancak çek bordrosuyla da kaydı mümkün olduğundan e-Defter uygulamasında da bu bordolar üzerinden, aynı alıcı veya satıcıya ait olmak şartıyla, birden fazla çek aynı yevmiye maddesinde kaydedilebilir. Ayrıca muhasebe kaydında belge tipi “other” ve belge açıklaması “Çek bordrosu” olarak kaydı yapılır ve bu çek bordrosunun numarası ve tarihinin girilmesi zorunludur. Bu çek bordrosunda matbu bir numara ve tarih olmadığı için, oluşturulacak her bir bordro için müteselsil bir numara verilmeli ve bordronun oluşturulduğu günün tarihi üzerine yazılmalıdır. Her bir çek bordrosunda, çeklerin detayları yer almak zorundadır. Bu çek bordrosu firma kaşesi ve imzasıyla matbu olarak ya da elektronik imza/mali mühür ile elektronik ortamda muhafaza edilmek zorundadır. Elektronik ortamda tutulacak belgelerin görüntülenebilir ve doğrulanabilir şekilde muhafaza ve ibraz edilmesinden, diğer matbu belgeler de olduğu gibi, mükellef sorumludur.
– Senet bordrosuna istinaden açıklama
e-Defter uygulamasında kılavuzda sayılan tüm belge türlerinde olduğu gibi, her bir senet belgesinin de ayrı yevmiye maddelerine kaydedilmesi esastır. Ancak senet bordrosuyla da kaydı mümkün olduğundan e-Defter uygulamasında da bu bordolar üzerinden, aynı alıcı veya satıcıya ait olmak şartıyla, birden fazla senet aynı yevmiye maddesinde kaydedilebilir. Ayrıca muhasebe kaydında belge tipi “other” ve belge açıklaması “Senet bordrosu” olarak kaydı yapılır ve bu senet bordrosunun numarası ve tarihinin girilmesi zorunludur. Bu senet bordrosunda matbu bir numara ve tarih olmadığı için, oluşturulacak her bir bordro için müteselsil bir numara verilmeli ve bordronun oluşturulduğu günün tarihi üzerine yazılmalıdır. Senet bordrolarında, senetlerin detayları yer almak zorundadır. Bu senet bordrosu firma kaşesi ve imzasıyla matbu olarak ya da elektronik imza/mali mühür ile elektronik ortamda muhafaza edilmek zorundadır. Elektronik ortamda tutulacak belgelerin görüntülenebilir ve doğrulanabilir şekilde muhafaza ve ibraz edilmesinden, diğer matbu belgelerde olduğu gibi, mükellef sorumludur.
– Ücret Bordrosuna istinaden açıklama
Firmalar çalışanları için aylık olarak oluşturacakları ücret bordrolarını, e-Defter uygulamasına aktarırken, tüm personel için oluşan bordroları bir listeye bağlayıp, belge tipi “other” ve belge açıklaması “Ücret Bordrosu İcmali” olarak kaydedebilir.
Ücret bordrosu icmalinin numara ve tarihinin girilmesi zorunludur. Ancak Ücret bordrosu icmalinde matbu bir numara ve tarih olmadığı için, oluşturulacak her bir icmal listesi için müteselsil bir numara verilmeli ve icmalin oluşturulduğu günün tarihi üzerine yazılmalıdır. Bu ücret bordrosu icmalinde her bir ücret bordrosunun detayları yer almalıdır. Ayrıca bu icmaller firma kaşesi ve imzasıyla matbu olarak ya da elektronik imza/mali mühür ile elektronik ortamda muhafaza edilmek zorundadır. Elektronik ortamda tutulacak belgelerin görüntülenebilir ve doğrulanabilir şekilde muhafaza ve ibraz edilmesinden, diğer matbu belgeler de olduğu gibi, mükellef sorumludur.
– Serbest Meslek Makbuzuna istinaden açıklama
Serbest meslek erbabının, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için düzenlediği belge serbest meslek makbuzudur. Bu makbuz e-Defter kılavuzunda sayılan belgeler arasında yer alan makbuz (receipt) ile karıştırılmamalıdır. Serbest meslek
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
19 / 34
makbuzu sayılan belgeler arasında yer almadığı için belge tipi “other” ve belge açıklaması “serbest meslek makbuzu” olarak kaydı yapılır. Ayrıca belgenin numarası ve tarihinin de girilmesi zorunludur.
– Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgesine istinaden açıklama
e-Defter uygulamasında kılavuzda sayılan tüm belge türlerinde olduğu gibi, her bir Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgelerinin de ayrı yevmiye maddelerine kaydedilmesi esastır. Bununla birlikte, Mali Suçları Araştırma Kurulu, Hazine Müsteşarlığı, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ile Kambiyo Mevzuatına ait diğer mevzuatla belirlenen hükümler uyarınca, Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgelerinde (Döviz Alım Belgesi, Kıymetli Maden Alım Belgesi, Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgesi) döviz/kıymetli maden satan gerçek kişi veya kuruluşun adı-soyadı/unvanı ve vergi kimlik numarasının belirtilmesine gerek bulunmayan durumlarda birden fazla Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgelerinin bir icmale bağlanarak elektronik deftere kayıt edilmesi mümkündür. Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgelerinin günlük olarak bir icmale bağlanarak muhasebe kaydı yapılırken belge tipi “other” ve belge açıklaması “Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgeleri İcmali olarak belirtilmelidir. Ayrıca kayıtlarda Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgeleri numarası ve tarihinin de girilmesi zorunludur. Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgeleri İcmalinde matbu bir numara ve tarih olmadığı için, oluşturulacak her bir Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgeleri icmaline hesap dönemi başından itibaren 1’den başlayacak şekilde numara verilmeli ve hesap dönemi sonuna kadar müteselsil bir şekilde ilerlemelidir. Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgeleri İcmaline verilen numara ve icmalin oluşturulduğu günün tarihi aşağıdaki tabloda yer alan formata uygun olarak belgenin üzerine yazılmalıdır.
Bu icmalde olması gereken asgari bilgiler aşağıdaki tabloda sunulmuştur. Söz konusu icmal tablodaki bilgileri ihtiva etmesi şartıyla işletme ihtiyaçları çerçevesinde başka bilgileri de içerebilir.
Bir muhasebe dönemi boyunca aynı yapıda bir icmalin kullanılması Muhasebenin Temel Kavramlarında belirtilen Tutarlılık ilkesinin gereğidir. Ayrıca aşağıdaki tabloda örnek teşkil edecek şekilde veri girişleri sunulmuştur. Bu bilgiler temsili ve açıklayıcı örnek olması adına verilmektedir.
Döviz ve Kıymetli Maden Alım Belgeleri İcmali
Mükellefin Ünvanı
Mükellefin Vergi Kimlik Numarası
İcmal Tarihi
İcmal
Numarası
Sıra
Belge Tarihi
Belge
Döviz cinsi
Döviz miktarı
Döviz Kuru
TL Karşılığı
Döviz Karşılığı
No
Numarası
1
01.01.2016
1
Dolar
10
2.918
29,18
10
2
01.01.2016
2
Euro
20
3,07
61,4
20
– Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgesine istinaden açıklama
e-Defter uygulamasında kılavuzda sayılan tüm belge türlerinde olduğu gibi, her bir Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgelerinin de ayrı yevmiye maddelerine kaydedilmesi esastır. Bununla birlikte, Mali Suçları Araştırma Kurulu, Hazine Müsteşarlığı, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ile Kambiyo Mevzuatına ait diğer mevzuatla belirlenen hükümler uyarınca, Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgelerinde (Döviz Satım Belgesi, Kıymetli Maden Satım Belgesi, Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgesi) döviz/kıymetli maden alan gerçek kişi veya kuruluşun adı-soyadı/unvanı ve vergi kimlik numarasının belirtilmesine gerek bulunmayan durumlarda birden fazla Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgelerinin bir icmale bağlanarak elektronik deftere kayıt edilmesi mümkündür. Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgelerinin günlük olarak bir icmale bağlanarak muhasebe kaydı yapılırken belge tipi “other” ve belge açıklaması “Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgeleri İcmali olarak belirtilmelidir. Ayrıca kayıtlarda Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgeleri numarası ve tarihinin de girilmesi zorunludur. Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgeleri İcmalinde matbu bir numara ve tarih olmadığı için, oluşturulacak her bir Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgeleri icmaline hesap dönemi başından itibaren 1’den başlayacak şekilde numara verilmeli ve hesap dönemi sonuna kadar müteselsil bir şekilde ilerlemelidir. Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgeleri icmaline verilen numara ve icmalin oluşturulduğu günün tarihi aşağıdaki tabloda yer alan formata uygun olarak belgenin üzerine yazılmalıdır.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
20 / 34
Bu icmalde olması gereken asgari bilgiler aşağıdaki tabloda sunulmuştur. Söz konusu icmal tablodaki bilgileri ihtiva etmesi şartıyla işletme ihtiyaçları çerçevesinde başka bilgileri de içerebilir.
Bir muhasebe dönemi boyunca aynı yapıda bir icmalin kullanılması Muhasebenin Temel Kavramlarında belirtilen Tutarlılık ilkesinin gereğidir. Ayrıca aşağıdaki tabloda örnek teşkil edecek şekilde veri girişleri sunulmuştur. Bu bilgiler temsili ve açıklayıcı örnek olması adına verilmektedir.
Döviz ve Kıymetli Maden Satım Belgeleri İcmali
Mükellefin Ünvanı
Mükellefin Vergi Kimlik
İcmal Tarihi
İcmal Numarası
Numarası
Sıra
Belge Tarihi
Belge
Döviz cinsi
Döviz miktarı
Döviz Kuru
TL Karşılığı
Döviz Karşılığı
No
Numarası
1
01.01.2016
1
Dolar
10
2.918
29,18
10
2
01.01.2016
2
Euro
20
3,07
61,4
20
19. Yevmiye Madde Numarası (entryNumberCounter)
Yevmiye maddelerine müteselsil verilen sıra numarasıdır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
EntryNumber Counter Yevmiye Madde Numarası
Açıklama
Yevmiye madde numarası yazılacaktır.
Kullanım
Yevmiye madde numarası hesap dönemi başlangıcında “1”’den başlatılacak ve izleyen her yevmiye
maddesi (entryHeader) için müteselsil olarak kullanılacaktır.
Örnek
<gl-cor:entryNumberCounterdecimals=”INF” contextRef=” journal_context” unitRef=”countable”>1</gl-
cor:entryNumberCounter>
Yevmiye madde numarası yevmiye defterinde olması gereken ve hesap dönemi başında 1’den
başlatılan ve hesap döneminin sonuna kadar müteselsil devam eden bir sıra numarasıdır. Bu
numara her yevmiye defteri parçasında müteselsil ilerlemelidir.
Şematronda bir defter parçası içerisindeki yevmiye madde numaralarının müteselsil bir şekilde
ilerleyip ilerlemediği kontrol edilmektedir. Yazılımcıların dikkat etmesi gereken husus ise yevmiye
madde numaralarının hesap dönemi içerisinde oluşturulan defter parçaları arasında da müteselsil
bir şekilde ilerleyip ilerlemediğinin kontrolünün yapılmasıdır. Yevmiye madde numaralarının
müteselsil bir şekilde ilerlemediği tespit edilirse kullanıcıya hata mesajı verilerek hatanın
düzeltilmesi sağlanmalıdır.
DİKKAT
Örneğin, 1 Ocak- 31 Aralık hesap dönemini kullanan bir mükellefin Ocak ayına ait en son defter
parçasında yevmiye madde numarası 100 de bittiyse, Şubat ayının ilk parçası 101 yevmiye madde
numarasından başlatılmalıdır.
Hesap dönem içerisinde e-Defter uygulamasına yapılan geçişlerde de bilindiği üzere geçiş
tarihinden itibaren 1 aylık süre içerisinde kağıt defterin kapanış tasdikinin yapılması gerekmektedir.
Dolayısıyla kapanış tasdiki yapılan kağıt defterin yevmiye maddesi devam etmeyeceğinden, hesap
dönemi içerisinde oluşturulacak ilk elektronik defterde yevmiye madde numarası 1’den
başlatılmalıdır.
Uyumlu yazılımlar tarafından entrynumbercounter ile linenumbercounter alanlarının eşit olup
olmadığının kontrolü yapılmalıdır. Bu husus şematronda da kural olarak yer almaktadır.
20. Satır Numarası (lineNumber)
Yevmiye maddesinin her bir satırına verilen müteselsil numaradır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
21 / 34
LineNumber Satır Numarası
Açıklama
Kaydın bulunduğu yevmiye satırına (entryDetail) verilen müteselsil numaradır.
Kullanım
Hesap dönemi başlangıcından sonuna kadar yevmiye defterinin her bir satırı için 1 den başlayıp
müteselsil devam eden numara yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor:lineNumbercontextRef=“journal_context”>1</gl-cor:lineNumber>
Satır numarası yevmiye defterinde olması gereken ve hesap dönemi başında 1’den başlatılan ve
hesap döneminin sonuna kadar müteselsil devam eden bir sıra numarasıdır. Bu numara her
yevmiye defteri parçasında müteselsil ilerlemelidir.
DİKKAT
Şematronda bu müteselsilliği sağlayan kural sadece bir defter parçası içerisindeki müteselsillik
kontrolüdür. Yazılımcıların dikkat etmesi gereken hesap dönemi içerisinde oluşturulan her bir
defter parçası arasında da bu müteselsilliğin devam ettirilmesi kontrolünü yapılmasıdır.
Hesap dönem içerisinde e-Defter uygulamasına yapılan geçişlerde, oluşturulacak ilk elektronik
defterde satır numarası 1’den başlatılmalıdır.
21. Yevmiye Madde Numarası (lineNumberCounter)
Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
LineNumberCounter Yevmiye Madde Numarası
Açıklama
Satırın ait olduğu yevmiye maddesinin numarası yazılacaktır.
Kullanım
Yevmiye satırı ile yevmiye madde numarası bağlantısı bu eleman aracılığı ile kurulacağından her
yevmiye satırı için ilgili yevmiye madde numarası yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor:lineNumberCounterdecimals=”INF” contextRef=”journal_context” unitRef=”countable”>4</gl-
cor:lineNumberCounter>
e-Defter xml alanlarından entrynumbercounter ile linenumbercounter alanlarının birbirine eşit
olması gerekmektedir. Bu eşitliğin sağlanıp sağlanmadığı Gelir İdaresi Başkanlığının yayımlamış
DİKKAT
olduğu şematron kurallarıyla kontrol edilmektedir. Yazılımcılar, şematron kurallarının yer aldığı
dosyalara www.edefter.gov.tr sitesindeki e-Defter paketinden ulaşmalıdır.
22. Yevmiye Tarihi (postingDate)
Kaydın yapıldığı tarihtir. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
PostingDate Yevmiye Tarihi
Açıklama
Yevmiye tarihi yazılacaktır.
Kullanım
Yevmiye tarihi 4 hane yıl, 2 hane ay ve 2 hane gün şeklinde yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor:postingDatecontextRef=“journal_context”>2011-01-01</gl-cor:postingDate>
Bu alana 2 Sıra No’lu Elektronik Defter Genel Tebliğinde berat yükleme süreleri için belirtilen ilgili
ayı takip eden üçüncü ayın son gününe kadarki verilen süre değil, Türk Ticaret Kanununa ve Vergi
Usul Kanununa göre kayıtların işlenmesi için verilen süreler göz önünde bulundurularak giriş
yapılmalıdır.
DİKKAT
2 Sıra No’lu Elektronik Defter Genel Tebliğinde bahsi geçen ilgili ayı takip eden üçüncü ayın son
gününe kadarki verilen tarih, muhasebe kayıtlarının elektronik kayıtlar bütünü olarak defter ve
berat oluşturulması ve bunlar üzerinde gerekli kontrollerin yapılması için mükelleflere verilen süre
olarak düşünülmelidir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
22 / 34
23. Belge Referansı (documentReference)
Muhasebe içi takip numarası, belge referansı olarak kullanılmaktadır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
Document Reference Belge Referansı
Açıklama
Belgenin ilişkili olduğu muhasebe fiş numarası yazılacaktır.
Kullanım
Muhasebe fiş numarası kullanıcı tarafından serbest metin olarak yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor:documentReferencecontextRef=“journal_context”>000421</gl-cor:documentReference>
DİKKAT
Bu alana girilen değer kayıt tanıtıcısı (entrynumber) alanı ile eşit olmalıdır (bkz. entrynumber).
Şematronda da bu kurala ilişkin kontrol mevcuttur.
24. Belge Tipi Tanımlaması (documentTypeDescription)
Belge tipi alanına “other” yazılmış ise belgeye ilişkin tür bilgisi yazılacaktır. Doküman Tipi Açıklaması, serbest metin olarak bu alana yazılmaktadır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
DocumentTypeDescription Belge Tipi Tanımlaması
Açıklama
documentType alanına “other” yazılmış ise belgeye ilişkin tür bilgisi yazılacaktır.
Kullanım
Belge tipinin açıklaması serbest metin olarak yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor: documentTypeDescriptioncontextRef=“journal_context”>Sigorta Poliçesi</gl-cor: documentTypeDescription>
Bu alan serbest metin olarak giriş yapılan bir alandır. Ancak açıklama alanına yapılan işlemin adı değil,
doğrudan kayda esas belgenin adı yazılmalıdır. Örneğin, ücret bordrosu, teminat mektubu, sigorta poliçesi,
dekont vb. belgeler “other(diğer)” olarak tanımlanabilecek belgeler bu açıklama alanına yazılabilir
ifadelerdir. Ancak havale, eft, ödeme vb. işlem adları kayda esas belge olarak bu açıklama alanına
DİKKAT
yazılmamalıdır. Eğer yapılan işlemle ilgili açıklama girilmek isteniyorsa “entrycomment” alanı, XBRL’de kayıt
açıklamasına tekabül etmektedir.
25. Belge Numarası (documentNumber)
Muhasebe kaydına esas teşkil eden kaynak doküman tanımlamasında kullanılan numaradır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
DocumentNumber Belge Numarası
Açıklama
Yevmiye maddesine kaynak teşkil eden belgenin numarasını gösteren elemandır.
Kullanım
Yevmiye maddesine kaynak teşkil eden belgenin numarası serbest biçimde yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor:documentNumbercontextRef=“journal_context”>AD12375</gl-cor:documentNumber>
DİKKAT
Kayda esas teşkil eden belgenin üzerinde yer alan numara bu alana yazılmalıdır. Belge numarası alanına matbu belgenin üzerinde yer alan numara yazılmalıdır. Eğer matbu belge üzerinde numara
yer almıyorsa kayda esas teşkil eden belgeye firma tarafından verilen müteselsil numara yazılmalıdır. Elektronik fatura kullanıcıları bu alana elektronik faturanın ETTN numarasını değil, fatura ID’sini girmelidir.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
23 / 34
26. Belge Tarihi (documentDate)
Muhasebe kaydına esas teşkil eden kaynak doküman tanımlamasında kullanılan tarihtir. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
DocumentDate Belge Tarihi
Açıklama
Yevmiye maddesine kaynak teşkil eden belgenin tarihini gösteren elemandır.
Kullanım
Yevmiye maddesine kaynak teşkil eden belgenin tarihi, 4 hane yıl, 2 hane ay, 2 hane gün şeklinde
yazılacaktır.
Örnek
<gl-cor:documentDatecontextRef=“journal_context”>2011-03-31</gl-cor:documentDate>
Muhasebe programların kaydın yapıldığı tarih ile belge üzerindeki tarih aynı olmak zorunda değildir.
DİKKAT
Kayıt için yasal süreler dikkate alınmalıdır. Ayrıca ibraz edilecek belgenin tarihi ne ise defterde
documentdate alanına aktarılması gereken belgenin üzerindeki tarihtir.
27. Ödeme Yöntemi (paymentMethod)
Ödeme/tahsilat bilgisinin yazıldığı alandır. Bu alana ilişkin dikkat edilmesi gereken husus, aşağıdaki tablonun “Dikkat” satırında verilmiştir.
PaymentMethod Ödeme Yöntemi
Açıklama
Ödeme yöntemi yazılacaktır.
Kullanım
İşletmenin yaptığı ödemeler yanında işletmeye yapılan ödemelere de bu alanda yer verilecektir.
Ödeme yöntemi bilgisi serbest metin biçiminde yazılacaktır.
Örnek
gl-bus:paymentMethodcontextRef=”journal_context”>Banka</gl-bus:paymentMethod>
DİKKAT
Ödeme ya da tahsilat yapıldıysa bu alan kullanılmalıdır. Bu alana sadece ödeme türünü ifade
edecek bilgi girişi yapılmalıdır. Örneğin, nakit, banka, kredi kartı, çek, senet.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
24 / 34
C. ELEKTRONİK DEFTERE AİT OLUŞTURMA SÜREÇLERİ
Elektronik Deftere ait oluşturma süreçleri şekil 1’de özet olarak sunulmuştur.
Şekil 1. E-Defter İş Süreçleri
Adım 1: Elektronik defterler aylık dönemler itibariyle oluşturulur. Öncelikle muhasebeye dayanak olan işlemler, ilgili mevzuatta belirtilen yasal süreleri içerisinde kayıt edilmelidir. Ardından aylık olarak oluşturulan muhasebe kayıtları, uyumlu yazılımlar aracılığıyla tebliğ ve kılavuzlarda belirtilen standartlarda ve XBRL formatında XML olarak elektronik deftere dönüştürülür. Elektronik defter uygulamasında oluşturulacak defterler Yevmiye Defteri ve Büyük Defterdir. Süreç öncelikle Yevmiye Defteri, ardından oluşturulan Yevmiye Defteri üzerinden büyük defterin oluşturulması şeklinde ilerlemelidir. Dolayısıyla Yevmiye Defteri ile Büyük Defter içerisindeki mali kayıtlar birebir aynı olmalıdır. Örneğin; 1-10 Ocak 2014 tarihlerine ait Yevmiye Defterinin, Büyük Defteri de aynı şekilde 1-10 Ocak 2014 tarihlerini ve aynı yevmiye maddelerini kapsamalıdır.
Adım 2: Oluşturulan XML dosya yani elektronik defter, tüzel kişiler tarafından mali mühür, gerçek kişiler tarafından ise mali mühür veya elektronik imza ile imzalanır. Bu sayede oluşturulan elektronik defterin kaynağının değişmezliği ve bütünlüğü sağlanır.
Uyarı: Uyumlu yazılım programları, defterin imzalanmasından sonra oluşan elektronik defteri muhakkak GİB’in yayımlamış olduğu güncel şema ve şematron kontrollerinden geçirmelidir. Bu kontroller, GİB’den onay almış uyumlu yazılım programları aracılığıyla yapılacağından sorumluluk kullanıcıyla birlikte bu onayı alan firmalara aittir. Şema ve şematron kontrollerinden geçmeyen defterin beratı hiçbir şekilde oluşturulmamalıdır. Ayrıca uyumlu yazılım programı alınan hataları toplu ve anlaşılır bir dilde kullanıcıya sunmalıdır. Hatalar düzeltildikten sonra defter yeniden oluşturularak imzalanmalı, şema ve şematron kontrolünden yeniden geçirilerek sürece devam edilmelidir.
Şema ve Şematron veya defter oluşturulmadan önce uyumlu yazılımların yaptığı ön kontroller sonucunda çıkan hataların kullanıcılar tarafından düzeltilerek süreçlerin yeniden başlatılması gerekmektedir. Uyumlu yazılımlar kesinlikle kullanıcılarının adına, hata çıkan veriye veya XML de şema/şematron sonucu alınan hataya müdahale edip düzeltme yapmamalıdır. Doğrudan uyarı mesajları ile kullanıcılar yönlendirilmeli ve hatanın kullanıcı tarafından düzeltilmesi sağlanmalıdır.
Not: Uyumlu yazılım firmaları www.edefter.gov.tr sitesinde yer alan e-Defter paketinden güncel şema, şematron ve xslt dosyalarına ulaşabilirler.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Ekim 2016
Versiyon: 1.5
25 / 34
Adım 3 ve Adım 4: Defterlerin oluşturulmasının ardından, bu defterlere ait beratlar oluşturulmalıdır. Berat, deftere ait mali kayıtlar hariç olmak üzere bazı özet bilgileri ( deftere ait imza/mühür değeri, firma bilgileri, muhasebeci bilgileri, oluşturulan defterin türü ve dönemine ait bilgiler, beratın kendi imza değeri) taşıyan bir elektronik sertifikadır. Yevmiye Defteri için ayrı, Büyük Defter için ayrı berat oluşturulmalıdır.
Şema ve şematron kontrolünden başarıyla geçen defterin ardından oluşturulan berat içerisinde deftere ait imza/mühür değeri bulunmaktadır. Bu imza/mühür değeri defter ile beratın eşleştirilmesinde kullanılacak bir anahtardır. Oluşturulan defterin imza/mühür değerini taşıyan berat, tüzel kişiler için mali mühür, gerçek kişiler içinse elektronik imza veya mali mühür ile imzalanır. Defterlerde olduğu gibi beratlarda da şema ve şematron kontrolleri yapılmalıdır. Bu kontroller yine aynı şekilde yazılım uyumluluk onayı alan firmaların sorumluluğundadır. Eğer şema ve şematron kontrolü sonucu hata alınırsa
uyumlu yazılım programı alınan hataları toplu ve anlaşılır bir dilde kullanıcıya sunmalıdır. Hatalar düzeltildikten sonra berat yeniden oluşturularak imzalanmalı, şema ve şematron kontrolünden yeniden geçirilerek sürece devam edilmelidir.
Uyumlu Yazılımların kontrolünün ardından, GİB’e beratlar gönderilmeden önce kullanıcıların da defter ve beratlarını görüntülemeleri ve muhasebe kayıtlarının, oluşturulan elektronik defterlere tam ve uygun olarak aktarılıp aktarılmadığını kontrol etmeleri gerekmektedir.
Uyumlu yazılım firmaları, e-Defter yazılımlarında, kullanıcıların oluşturduğu muhasebe kayıtları ile oluşturulan elektronik defterler arasındaki kontrolü sağlayabilmeleri amacıyla elektronik defterlere ait özet bilgileri (oluşturulan defterin borç-alacak toplamı, yevmiye madde sayısı başlangıç-bitiş vb.) kullanıcılara sunmaları ileride çıkabilecek hataların önüne geçebilecektir.
Adım 5-6: e-Defter uygulamasında beratlar GİB’e iki yöntemle gönderilebilir:
1- GİB e-Defter Uygulaması aracılığıyla
2- Web servis aracılığıyla
1. GİB e-Defter Uygulaması
GİB e-Defter Uygulaması, e-Deftere kayıtlı olan kullanıcıların beratlarını göndermek için kullandıkları platformdur. Bu platforma, tüzel kişiler tarafından mali mühür ile gerçek kişiler tarafından elektronik imza veya mali mühürle giriş yapılmaktadır. Giriş yapıldıktan sonra bir aya ait Yevmiye Defterine ait beratlar ve Büyük Deftere ait beratlar GİB uygulamasına yüklenir. Yüklenen beratlar GİB tarafından imzalanır ve ardından kullanıcı GİB tarafından imzalanmış beratları indirerek arşivinde defterleri, defterlere ait beratları ve GİB tarafından imzalanan beratları birlikte saklamak zorundadır. Tüm defter ve beratlarda olduğu gibi uyumlu yazılım programları GİB’den alınan imzalı beratlar için de yazılım uyumluluk kılavuzunda belirtilen hususları (şema ve şematron, beratın boş olup olmadığı, imza değeri vb.) kontrol etmekle sorumludur. GİB ten indirilen beratın kontrol sonucunun başarısız olması durumunda Gelir İdaresi Başkanlığı ile irtibata geçilmelidir. GİB’in uygulamasına beratlar yüklenmediği sürece, uyumlu yazılım programı üzerinden defter (yevmiye defteri-büyük defter ) ve berat (yevmiye defter beratı-büyük defter beratı) silinebilir. Ancak silinen defter ve beratlar yeniden oluşturulmalı ve sürecin sonunda muhakkak GİB uygulamasına yüklenerek, GİB’den imzalı berat alınmalıdır. GİB imzalı berat edinilmediği sürece oluşturulan defterlerin yasal geçerliliği olmayacaktır.
Yasal yükleme süresi geçmemiş olan defterlerin, hatalı olması halinde, ilgili beratların e-Defter Uygulamasından silinmesi ve defterlerin yeniden oluşturulup söz konusu defterlere ilişkin beratların, e-Defter Uygulamasına yüklenmesi mümkün bulunmaktadır.
UYARI: Yasal yükleme süresi içinde yapılan silme işlemlerinde Uyumlu Yazılım Firmalarının, söz konusu beratların e-Defter Uygulamasından da silinip silinmediğini kontrol etmeleri gerekmektedir.
Berat Sil Şeması:
 e-Defter Uygulamasına Giriş
 Paket Sil
 Silinecek Dönemleri Seç
 Silinecek Beratları Getir
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
26 / 34
Şekil 1. GİB e-defter Uygulaması Giriş Ekranı
Şekil 2. GİB e-defter Uygulaması Paket Sil Ekranı
2. Web servis aracılığıyla
Web servis, kullanıcıların GİB uygulamasına doğrudan uyumlu yazılım programı üzerinden beratlarını iletebildiği bir yöntemdir. Uyumlu yazılım onayı almış tüm firmaların web servis kullanma hakkı bulunmaktadır. Tercihen bunu kullanan firmalar, müşterilerine ait beratların doğrudan GİB’e iletilmesi ve GİB’den imzalı beratın alınması için kendi yazılımlarında gerekli düzenlemeleri www.edefter.gov.tr sitesinde yayımlanan “webservice kılavuzuna” göre yapmalıdır. Bu yöntemle de gönderilen beratlar için GİB’den imzalı beratlar alınmalıdır. GİB imzalı berat edinilmediği sürece oluşturulan defterlerin yasal geçerliliği olmayacaktır.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
27 / 34
Adım 7-8: İlgili ayın defteri ve beratı oluşturulduktan sonraki aşama GİB’e beratın yüklenmesidir. Bu aşama da dikkat edilmesi gereken, beratın başarıyla yüklenmesi ve GİB imzalı beratın uygulamadan indirilmesi hususunun takip edilmesidir.
Burada değinilmesi gereken önemli konulardan biri zaman damgasıdır. Bilindiği üzere 2 Sıra No’lu Elektronik Defter Genel Tebliği ile 1 Sıra no’lu Elektronik Defter Genel Tebliğinde yapılan değişikliğe göre GİB’e beratların yüklenme süresi takip eden üçüncü ayın son gününe kadar olmalıdır (Hesap döneminin son ayına ait beratlar ise Kurumlar Vergisi Beyannamesinin verileceği ayın son gününe kadar gönderilebilir).
UYARI: e-Defterin, incelemeye/denetime konu olması halinde; inceleme/denetim elemanı tarafından talep edilen dönemlere ilişkin defterin oluşturulup ilgili beratların e-Defter Uygulamasına yüklenmesi ve bu şekilde inceleme/denetim birimlerine teslim edilmesi gerekmektedir.
Yasal yükleme süresi geçmemiş dönem defterlerinin incelemeye konu olması halinde ise yasal yükleme süresi beklenilmeden inceleme/denetime konu dönemlere ilişkin e-Defterin oluşturulup ilgili beratların e-Defter Uygulamasına yüklenmesi ve söz konusu defterin inceleme/denetim birimlerine teslim edilmesi gerekmektedir.
Zaman damgasının amacı, GİB e-Defter sisteminde bir sorun oluşması sonucu yasal süreler dahilinde yüklenmeye çalışılan beratların GİB e-Defter uygulamasına yüklenememesi durumunda, bu beratlara zaman damgası eklenmelidir. GİB sisteminde oluşan sorun giderildiğinde zaman damgalı saklanan berat GİB e-Defter uygulamasına yüklenmeli ve GİB imzalı berat indirilmelidir. Yasal sürelerde beratı oluşturduğunuzun anlaşılması açısından zaman damgalı berat ispat aracı olarak kullanılabilecektir. Sadece beratlara zaman damgası eklenmesi yeterlidir. Defterlerin zaman damgalı olması gibi bir zorunluluk yoktur.
Adım 9: Muhafaza ve ibraz yükümlülüğü, elektronik defterlerin ve beratların kaynağının doğruluğuna, bütünlüğüne ve değişmezliğine ilişkin olan (elektronik imza ve mali mühür değerleri dâhil) her türlü elektronik kayıt ve veri ile doğrulama ve görüntüleme araçlarının tümünü kapsamakta olup, elektronik defterlere istenildiğinde kolaylıkla erişebilmeyi, anlaşılabilir ve eksiksiz bir biçimde görüntüleyebilmeyi ve okunabilir kâğıt baskılarını üretebilmeyi sağlayacak biçimde yerine getirilmelidir.
Muhafaza edilmesi gereken dosyalar, oluşturulan defterler, beratlar ve GİB imzalı beratlardır. Bu dosyaların hepsi bir arada GİB’in belirlediği dizin yapısında e-Defter kullanıcısının kendi bilgi işlem sisteminde ve güvenli bir ortamda saklanmalıdır. Uyumluluk onayı alan yazılım firmaları dizin yapısı konusuyla ilgili olarak e-Defter müşterilerini yönlendirmekle sorumludur. Dizin yapısının detayı www.edefter.gov.tr sitesinde yayımlanan Yazılım Uyumluluk Kılavuzunda belirtilmiştir.
“Yevmiye/kebir dosyalarının, yevmiye/kebir beratlarının ve GİB onaylı yevmiye/kebir beratlarının içinde tutulduğu dizin yapısının ekran alıntıları (Dizin yapısı standart ağaç yapısında olmalıdır ilgili ayın paketleri bir klasörde, tüm ayların toplamı hesap dönemi klasöründe ve hesap dönemi klasörlerin hepsi de aynı klasörde olacak şekilde bilgisayarın yerel depolamasında saklanmalı. XML dosyalarını mükellefin/denetim elemanının düzgün görüntüleyebilmesi için XSLT dosyaları da ilgili ay dizinlerinin içerisine konulmalıdır. Dizin yapısı …./VKN/ HESAP DÖNEMİ/AY/ altında Y-K dosyaları *defterler+, YB-KB dosyaları *defter beratları+, GIB-YB ile GIB-KB dosyaları [GIB onaylı defter beratları] şeklinde olmalıdır )”
Şekil 2’de 2015 yılına ait örnek bir dizin yapısı sunulmuştur. Burada kök dizin (şekil 2’de EDEFTER olarak görülen) tamamen kullanıcıya ait olup, onun ardından gelmesi gereken VKN/HESAP DÖNEMİ/AY yapısı aynı olmalıdır. Buradaki en önemli husus bir aya ait oluşturulan tüm defter, berat ve GİB imzalı beratlar aynı ay klasörü içinde saklanmalıdır. Aynı zamanda e-defterlerin saklandığı ay klasörlerinde xslt dosyasının da bulunması zorunludur. GİB’den onay almış uyumlu yazılım firmaları bu dosyaları kullanıcıları için temin etmeli ve güncel dosyayı kendilerine belirtilen dizin yapısında sunmalıdır. Yapılması gereken XSLT tanımları www.edefter.gov.tr sitesinde yayımlanan e-defter paketi içerisindeki teknik kılavuzda açıklanmıştır. Bu konuda yapılması gereken tanımlar, uyumlu yazılım firmalarının sorumluluğundadır.
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
28 / 34
Şekil 2. GİB standardında yayımlanan dizin yapısı (ağaçlı yapı)
UYARI: e-Defter beratlarının e-defter uygulamasına gönderilmesinde Başkanlığımızca verilen yasal berat yükleme süresi aşılması halinde silme işlemi sadece Başkanlığımızca firmanın talebi değerlendirilip uygun görülmesi halinde yapılabilmektedir. Yasal yükleme süresi dışında silinen defter ve beratlar aşağıdaki gibi dizin standartlarına uyulması gerekmektedir.
Dizin Şeması:
 KLASÖR ADI
 VERGİ KİMLİK NUMARASI
 HESAP DÖNEMİ BAŞLANGIÇ-BİTİŞ TARİHLERİ
 AY
 İPTAL EDİLENLER/SİLİNENLER
 Y, K, YB, KB, GİB ONAYLI YB, GİB ONAYLI KB VE XSLT DOSYALARI
Şekil 3. Tasfiye hali için GİB standardında yayımlanan dizin yapısı (ağaçlı yapı)
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
29 / 34
Şekil 4. GİB standardında yayımlanan dizin yapısı (ağaçlı yapı)
Şekil 5. GİB standardında yayımlanan dizin yapısı (ağaçlı yapı)
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
30 / 34
D. MUC KULLANIM ÖRNEKLERİ
Sıra
DefaultC
AmountCurr
AmountOriginalExc
AmountOriginalAmo
AmountOrigi
AmountOriginalExch
AmountOriginalExchan
AmountOriginalExchange
Amount
No
urrency
ency
hangeRateDate
unt (TUTAR)
nalCurrency
angeRate
geRateSource
RateComment
(KOD)
(KOD)
(TARİH)
(KOD)
(KUR)
(KURUN KAYNAĞI)
(AÇIKLAMA)
1
EUR
EUR
17/03/2015
100
USD
0,8621
TCMB Efektif Satış kuru
17/03/2015 T.C.M.B. Efektif
86,21
Satış Kuru
(unitRef=EUR)
(unitRef=
EUR)
2
TRY
TRY
18/03/2015
100
EUR
2.78
SPOT SÖZLEŞME
18/03/2014 Spot
278
(unitRef=TRY)
Sözleşme
(unitRef=
TRY)
3
USD
18/03/2015
100
CNY (ÇİN
0,1602
İTHALAT SÖZLEŞMESİ
18.03.2014/2365 İthalat
16,02
USD
(unitRef=USD)
YUANI)
sözleşmesi
(unitRef
=USD)
4
(Bu alan
(Bu alan XML’de
(Bu alan XML’de
(Bu alan
(Bu alan XML’de
(Bu alan XML’de
(Bu alan XML’de
100
USD
XML’de
oluşturulmayacak)
oluşturulmayacak)
XML’de
oluşturulmayacak)
oluşturulmayacak)
oluşturulmayacak)
USD
oluşturulma
oluşturulm
(unitRef=
yacak)
ayacak)
USD)
5
TRY
USD
17/03/2015
100
USD
2,78
T.C.M.B.
17/03/2015 tarihli
100
(unitRef=TRY)
T.C.M.B. Efektif Satış Kuru
(unitRef
=USD)
Tablo 2. Çoklu Döviz Kuru Örnek Tablosu
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
31 / 34
ÖRNEK 1:
“17/03/2015 tarihli 100 USD tutarlı faturanın kaydı”
Tablo 1’de verilen 1 numaralı örnekte, defter Euro cinsinden tutulmakta olup, 100 ABD Doları tutarındaki faturanın EUR olarak deftere kaydedilmesi söz konusudur.
Burada dikkat edilmesi gereken XML’de unitRef alanının aslında varsayılan para birimi(
XBRL Karşılığı defaultCurrency)’den geldiğidir. Bu kayıtta 100 dolarlık bir tutar, işlem günü Merkez Bankasından alınan (XBRL karşılığı AmountOriginalExchangeRateSource) döviz kuruna ( XBRL karşılığı AmountOriginalExchangeRate ) göre Euro olarak hesaplanmıştır. Ayrıca bu döviz kuruna ait açıklama alanı XBRL ‘de “AmountOriginalExchangeRateComment” alanına yazılmalıdır. XBRL’de “Amount” alanına tekabül eden kısımda ise yabancı para tutarının (XBRL Karşılığı AmountOriginalAmount) döviz kuruna (XBRL karşılığı AmountOriginalExchangeRate) bölünmesi ile elde edilen tutar aktarılmaktadır. Bu örnek VUK 215. Maddesinin b bendine göre Bakanlar Kurulunca defteri yabancı para cinsinden tutmasına izin verilen mükellefin yapacağı kayda istinaden örnektir. Bu kayıtta firma yabancı para olarak defter tutmasına rağmen farklı bir yabancı para cinsinden işlemini kayıt edebilir.
Defterin Tutulduğu para birimi
=
defaultCurrecy
= EUR
Parasal Tutar ( Defter Kaydedilen)
=
amount
= 86,21
Deftere kaydedilen tutarın Para birimi
=
amountCurrency
= EUR
Döviz Kuru Tarihi
=
amountOriginalExchangeRateDate
= 17/03/2015
Orijinal Para Birimi Miktarı
=
amountOriginalAmount
= 100
Orijinal Para Birimi
=
amountOriginalCurrency
= USD
Döviz kuru
=
amountOriginalExchangeRate
= 0,8621
Kaynak Döviz Kuru
=
amountOriginalExchangeRateSource
= TCMB Ef Satış
Kaynak Döviz Kuru Açıklama
=
amountOriginalExchangeRateComment
=17/03/2014
TCMB Efektif
Satış kuru
ÖRNEK 2:
Tablo 1’de verilen 2 numaralı örnekte, defter Türk Lirası (TRY) cinsinden tutulmakta olup, 100 EURO tutarındaki faturanın Türk Lirası olarak deftere kaydedilmesi söz konusudur.
Burada dikkat edilmesi gereken XML’de unitRef alanının aslında varsayılan para birimi(
XBRL Karşılığı defaultcurrency)’den geldiğidir. Bu kayıtta 100 Euro’luk bir tutar, spot sözleşmeden alınan (XBRL karşılığı AmountOriginalExchangeRateSource) döviz kuruna ( XBRL karşılığı AmountOriginalExchangeRate ) göre TRY olarak hesaplanmıştır. Ayrıca bu döviz kuruna ait açıklama alanı XBRL ‘de “AmountOriginalExchangeRateComment” alanına yazılmalıdır. XBRL’de “Amount” alanına tekabül eden kısımda ise yabancı para tutarının (XBRL Karşılığı AmountOriginalAmount) döviz kuruna (XBRL karşılığı AmountOriginalExchangeRate) bölünmesi ile elde edilen tutar aktarılmaktadır. Bu örnek hem Merkez Bankası hem de bankaların Türk Lirası Karşılığını göstermek şartıyla yabancı paralı işlemlerini tuttukları kayda örnektir.
Defterin Tutulduğu para birimi
=
defaultCurrecy
= TRY
Parasal Tutar ( Defter Kaydedilen)
=
amount
= 278
Deftere kaydedilen tutarın Para birimi
=
amountCurrency
= USTRY
Döviz Kuru Tarihi
=
amountOriginalExchangeRateDate
= 18/03/2015
Orijinal Para Birimi Miktarı
=
amountOriginalAmount
= 100
Orijinal Para Birimi
=
amountOriginalCurrency
= EUR
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
32 / 34
Döviz kuru
=
amountOriginalExchangeRate
= 2,78
Kaynak Döviz Kuru
=
amountOriginalExchangeRateSource
=Spot Sözleşme
Kaynak Döviz Kuru Açıklama
=
amountOriginalExchangeRateComment
= 18/03/2014
Spot Sözleşme
ÖRNEK 3:
Tablo 1’de verilen 3 numaralı örnekte, defter Amerikan Doları (USD) cinsinden tutulmakta olup, 100 Çin YUANI tutarındaki ithalat faturasının ABD Doları olarak deftere kaydedilmesi söz konusudur.
Burada dikkat edilmesi gereken XML’de unitRef alanının aslında varsayılan para birimi( XBRL Karşılığı defaultcurrency)’den geldiğidir. Bu kayıtta 100 Çin Yuanını, ithalat sözleşmesinden alınan (XBRL
karşılığı AmountOriginalExchangeRateSource) döviz kuruna ( XBRL karşılığı AmountOriginalExchangeRate ) göre
USD olarak hesaplanmıştır. Ayrıca bu döviz kuruna ait açıklama alanı XBRL ‘de “AmountOriginalExchangeRateComment” alanına yazılmalıdır. XBRL’de “Amount” alanına tekabül eden kısımda ise yabancı para tutarının (XBRL Karşılığı AmountOriginalAmount) döviz kuruna (XBRL karşılığı AmountOriginalExchangeRate) bölünmesi ile elde edilen tutar aktarılmaktadır. Bu örnek VUK 215. Maddesinin b bendine göre Bakanlar Kurulunca defteri yabancı para cinsinden tutmasına izin verilen mükellefin yapacağı kayda istinaden örnektir. Bu kayıtta firma yabancı para olarak defter tutmasına rağmen farklı bir yabancı para cinsinden işlemini kayıt edebilir.
Defterin Tutulduğu para birimi
= defaultCurrecy
= USD
Parasal Tutar ( Defter Kaydedilen)
=amount
= 16,02
Deftere kaydedilen tutarın Para birimi
=amountCurrency
= USD
Döviz Kuru Tarihi
=amountOriginalExchangeRateDate
= 18/03/2015
Orijinal Para Birimi Miktarı
=amountOriginalAmount
= 100
Orijinal Para Birimi
=amountOriginalCurrency
= CNY
Döviz kuru
=amountOriginalExchangeRate
= 0,1602
Kaynak Döviz Kuru
=amountOriginalExchangeRateSource
=İthalat Sözleşmesi
Kaynak Döviz Kuru Açıklama
=amountOriginalExchangeRateComment
=18.03.2014/2365
İthalat Sözleşmesi
ÖRNEK 4:
Tablo 1’de verilen 4 numaralı örnekte, defter Amerikan Doları (USD) cinsinden tutulmaktadır. 100 ABD Doları tutarındaki faturanın yine aynı para biriminde yani USD olarak deftere kaydedilmesi söz konusudur (Örnek 1 ve 3’te de yabancı para cinsinden defter tutulmaktadır. Bunların hepsi için VUK 215 hükmü geçerlidir). Bu kayıtta firma sadece tek bir yabancı para olarak defter tutmaktadır. Ayrıca farklı bir yabancı para işlemi bulunmamaktadır.
Defterin Tutulduğu para birimi
= defaultCurrecy
= USD
Parasal Tutar ( Defter Kaydedilen)
= amount
= 100
Deftere kaydedilen tutarın Para birimi
= amountCurrency
= XML’de Oluşturulmayacak
Döviz Kuru Tarihi
= amountOriginalExchangeRateDate
= XML’de Oluşturulmayacak
Orijinal Para Birimi Miktarı
= amountOriginalAmount
= XML’de Oluşturulmayacak
Orijinal Para Birimi
= amountOriginalCurrency
= XML’de Oluşturulmayacak
Döviz kuru
= amountOriginalExchangeRate
= XML’de Oluşturulmayacak
Kaynak Döviz Kuru
= amountOriginalExchangeRateSource
= XML’de Oluşturulmayacak
Kaynak Döviz Kuru Açıklama
=amountOriginalExchangeRateComment
= XML’de Oluşturulmayacak
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
33 / 34
ÖRNEK 5
Tablo 1’de verilen 5 numaralı örnekte, defter Türk Lirası (TRY) cinsinden tutulmaktadır. Ancak 100 ABD Doları tutarındaki bir çek için nazım hesap kaydı oluşturulacaktır. Bu örnekte görüldüğü üzere, Türk Lirası olarak tutulmakta olan bir defterin, özellikle nazım hesap kayıtlarında yabancı para olarak bilgi verildiğinin anlaşılması için defaultCurrecy TRY iken amountCurrency USD olarak xml oluşturulmaktadır. Döviz kuru bilgisi de verilmesine rağmen, tutar kısmında TRY cinsinden değil, USD cinsinden yabancı paranın tutarı verilmektedir.
Defterin Tutulduğu para birimi
= defaultCurrecy
= TRY
Parasal Tutar ( Defter Kaydedilen)
= amount
= 100
Deftere kaydedilen tutarın Para birimi
= amountCurrency
= USD
Döviz Kuru Tarihi
= amountOriginalExchangeRateDate
= 18/03/2015
Orijinal Para Birimi Miktarı
= amountOriginalAmount
= 100
Orijinal Para Birimi
= amountOriginalCurrency
= USD
Döviz kuru
= amountOriginalExchangeRate
= 2,78
Kaynak Döviz Kuru
= amountOriginalExchangeRateSource
= T.C.M.B.
Kaynak Döviz Kuru Açıklama
= amountOriginalExchangeRateComment
=18/03/2015
TCMB Efektif Satış kuru
e-Defter Uygulama Kılavuzu
Kasım 2016
Versiyon: 1.5
34 / 34